Шарттық міндеттемелерден туындайтын дауларды шешу - FCHAIN

Шарттық міндеттемелерден туындайтын дауларды шешу

 Қазақстанда кәсіпкерліктің белсенді дамуы жағдайында компаниялар арасындағы шаруашылық даулар саны артып келеді. Көбінесе бизнес жеткізу, мердігерлік, қызмет көрсету, жалдау және тасымалдау шарттары бойынша міндеттемелердің тиісінше орындалмауына байланысты жанжалдарға тап болады. Қазақстан Республикасының экономикалық соттарының тәжірибесі мұндай дауларды табысты шешу шарттық жұмыстың сапасына, құжаттардың дұрыс рәсімделуіне және уақытылы құқықтық қорғауға тікелей байланысты екенін көрсетеді.

 

Қазақстандағы шарттық міндеттемелерді құқықтық реттеу

Шарттық қатынастарды реттеудің негізін Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі құрайды. Заңнамаға сәйкес, шарт — бұл азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы тараптардың келісімі.

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 268-бабына сәйкес, міндеттеме бір тараптың екінші тараптың пайдасына белгілі бір әрекеттер жасауға міндетті екенін білдіреді, ал кредитор олардың орындалуын талап етуге құқылы. Азаматтық заңнаманың негізгі қағидаттарының бірі — ҚР АК-нің 380-бабында бекітілген шарт еркіндігі қағидаты. Экономикалық дауларды қарау кезінде соттар келесі қағидаттарды басшылыққа алады:

1. шарт міндеттемелерін міндетті түрде орындау;
2. тараптардың адалдығы;
3. азаматтық айналымның тұрақтылығы;
4. ақылға қонымдылық пен әділеттілік.

 

Жеткізу шарттары бойынша даулар

Ең көп таралған істердің бірі — жеткізу шарттарынан туындайтын даулар. Әдетте, жанжал жеткізілген тауар үшін төлем жасалмауына немесе тараптардың бірінің міндеттеменің орындалғанын мойындаудан бас тартуына байланысты туындайды. Сот тәжірибесінде жеткізуші тауардың берілгенін жүкқұжаттармен, салыстыру актілерімен және хат алмасумен дәлелдейтін жағдайлар жиі кездеседі, ал сатып алушы кейбір құжаттардың жоқтығына сілтеме жасап, тауарды қабылдау фактісін даулауға тырысады. Мұндай істерде экономикалық соттар тек құжаттардың болуын ғана емес, тараптардың нақты әрекеттерін де бағалайды. Егер тауар компанияның шаруашылық қызметінде пайдаланылып, қарыздың бір бөлігі төленген болса, сот жеткізуші өз міндеттемесін орындады деп танып, сатып алушыдан қарызды өндіріп алуы мүмкін.

Ерекше маңызға ие құжаттар:

1. тауарлық жүкқұжаттар;
2. өзара есеп айырысу актілері;
3. тараптардың хат алмасуы;
4. төлем құжаттары;
5. тауардың нақты пайдаланылғанын дәлелдейтін материалдар.

 

Мердігерлік шарттар бойынша сот даулары

Экономикалық даулардың едәуір бөлігін мердігерлік шарттардан, соның ішінде құрылыс мердігерлігі шарттарынан туындайтын істер құрайды. Тәжірибеде тапсырыс берушілер орындалған жұмыстар актілеріне қол қоюдан жалтарады, себебі ретінде сапаның тиісінше болмауын немесе кейбір құжаттардың жоқтығын көрсетеді. Алайда Қазақстан соттары, егер жұмыстардың орындалуы өзге дәлелдермен расталса, актілерге қол қоюдан бас тарту тапсырыс берушіні нақты орындалған жұмыстар үшін төлем жасау міндетінен босатпайды деген ұстанымды ұстанады.

Осындай дауларды қарау кезінде соттар:

• ~ жұмыс нәтижесінің нақты қабылдануын;
• ~ нысанның тапсырыс берушімен пайдаланылуын;
• ~ сапаға қатысты талаптардың болуын;
• ~ кемшіліктер туралы хабарлаудың уақтылығын;
• ~ орындалған жұмыстардың көлемі мен құнын дәлелдейтін материалдарды зерттейді.

Бұл тәсіл кәсіпкерлік қызметтің адал қатысушыларын қорғауға және құқықтарды теріс пайдаланудың алдын алуға бағытталған.

 

Айыппұл өндіріп алу және санкцияларды азайту

Экономикалық даулардың тағы бір кең таралған түрі — шарттық айыппұлдарды өндіріп алу.

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 293-бабына сәйкес, айыппұл — міндеттеме бұзылған жағдайда төленуге жататын ақша сомасы. Сонымен қатар заңнама сотқа, егер айыппұл мөлшері міндеттемені бұзудың салдарына анық сәйкес келмесе, оны азайту құқығын береді.

Тәжірибеде соттар мыналарды ескереді:

• ~ негізгі қарыздың мөлшерін;
• ~ мерзімін өткізіп алу ұзақтығын;
• ~ тараптардың әрекеттерін;
• ~ міндеттеменің ішінара ерікті түрде орындалуын;
• ~ ақылға қонымдылық пен әділеттілік қағидаттарын.

Егер айыппұл мөлшері қарыз сомасынан едәуір асып кетсе, сот өндіріп алу көлемін ақылға қонымды шектерге дейін азайтуы мүмкін.

 

Неліктен бизнеске заңгерлік сүйемелдеу қажет

Көптеген экономикалық даулардың алдын шарт жасасу кезеңінде алуға болады. Сауатты дайындалған шарт, бастапқы құжаттардың дұрыс рәсімделуі және уақытылы заңгерлік кеңес сот даулары тәуекелін айтарлықтай төмендетеді.

Бизнес үшін әсіресе маңызды:

1. шарттарға құқықтық сараптама жүргізу;
2. контрагенттерді тексеру;
3. міндеттемелердің орындалуын тіркеу;
4. талап-арыздарды уақытылы рәсімдеу;
5. соттағы қорғаныс стратегиясын қалыптастыру.

 

Қазақстандағы бизнеске арналған FChain заңгерлік қызметтері

FChain компаниясы Қазақстандағы бизнес пен кәсіпкерлерге кешенді заңгерлік қызметтер ұсынады. Біз компанияларды шарттық жұмыстың барлық кезеңдерінде — құжаттарды дайындаудан бастап экономикалық соттарда өкілдік етуге дейін сүйемелдейміз.

Біздің қызметтеріміз:

1. шарттарды әзірлеу және талдау;
2. мәмілелерді құқықтық сүйемелдеу;
3. сотта өкілдік ету;
4. жеткізу және мердігерлік шарттар бойынша мүдделерді қорғау;
5. бизнеске арналған заңгерлік аутсорсинг.

FChain заңгерлері экономикалық дауларды шешуде бизнесті сүйемелдеп, сотта және келіссөздер кезеңінде компания мүдделерінің сенімді қорғалуын қамтамасыз етеді. FChain — Қазақстандағы бизнесіңізге сенімді заңгерлік қолдау.

 

Құқықтық қолдау

Дайындаған: Мөлдір Мұхтар

Бизнес дамыту жөніндегі маман

FChain Қазақстан

 📩 almaty@f-chain.com
📱 WhatsApp: +7 771 214 1820