Қазақстан
  • Басты бет
  • ҚР Цифрлық кодексі 2026: цифрлық экономиканың жаңа қағидалары - FCHAIN

ҚР Цифрлық кодексі 2026: цифрлық экономиканың жаңа қағидалары - FCHAIN

ҚР Цифрлық кодексі 2026: цифрлық экономиканың жаңа қағидалары

2026 жылғы 12 шілдеден бастап Қазақстан Республикасының Цифрлық кодексі күшіне енді. Бұл цифрлық орта, цифрлық деректер, жасанды интеллект, азаматтардың цифрлық құқықтары, электрондық сәйкестендіру және цифрлық экономика субъектілерінің қызметін кешенді түрде реттейтін алғашқы заңнамалық акт болып табылады. Сонымен қатар цифрлық деректер өнімдерінің алмасу платформаларының қызметін ұйымдастыру, цифрлық деректер өнімдерін қалыптастыру және осындай платформалардың мемлекеттік тізілімін жүргізу тәртібін айқындайтын бірқатар заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілер қабылданды. Жаңа талаптар мемлекеттік органдарға, квазимемлекеттік сектор субъектілеріне, IT-компанияларға, цифрлық платформалардың операторларына, цифрлық шешімдерді әзірлеушілерге, ақпараттық жүйелердің иелеріне, қаржы ұйымдарына және өз қызметінде цифрлық технологияларды пайдаланатын бизнес субъектілеріне қолданылады.

 

Жаңа Цифрлық кодекстің негізгі мақсаттары

Құжат елдің цифрлық дамуының бірыңғай құқықтық негізін қалыптастырады және мыналарды айқындайды:

  1. цифрлық заңнаманың мақсаттары, қағидаттары және негізгі бағыттары;
  2. цифрлық ортаны мемлекеттік реттеу;
  3. цифрлық деректер мен цифрлық деректер өнімдерінің құқықтық мәртебесі;
  4. цифрлық орта субъектілерінің құқықтары мен міндеттері;
  5. электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) және цифрлық сәйкестендіруді пайдалану қағидалары;
  6. мемлекеттік органдар қызметін цифрландыру;
  7. мемлекеттің цифрлық архитектурасын дамыту негіздері.

Кодекстің негізгі мақсаты – Қазақстанның цифрлық экономикасының қауіпсіз, ашық және бірізді дамуын қамтамасыз ету.

Азаматтардың цифрлық құқықтары алғаш рет заңнамалық деңгейде бекітілді

Ең маңызды жаңашылдықтардың бірі – адамның цифрлық құқықтарының заңнамалық тұрғыдан бекітілуі. Енді азаматтарға:

  • ~ дербес деректерін жоюды талап етуге;
  • ~ ақпаратты анонимдеуді сұратуға;
  • ~ өздерінің дербес деректерін өңдеуді шектеуге;
  • ~ мемлекеттік және коммерциялық цифрлық сервистерді пайдалану кезінде цифрлық құқықтарының қорғалуына кепілдік беріледі.

Биометриялық сәйкестендіруге ерекше назар аударылған. Оны пайдалану Қазақстан Республикасының заңнамасында тікелей көзделген жағдайларда ғана рұқсат етіледі.

 

Жасанды интеллект қабылдаған шешімдерді қайта қарау құқығы

Цифрлық кодекс автоматтандырылған жүйелерді пайдалану кезінде азаматтардың құқықтарын қорғаудың маңызды кепілдігін енгізеді. Егер алгоритм немесе жасанды интеллект жүйесі қабылдаған шешім адамның құқықтары мен заңды мүдделеріне әсер етсе, азамат уәкілетті мамандардың қатысуымен бұл шешімді қайта қарауды талап етуге құқылы. Бұл тәсіл цифрлық және жасанды интеллект шешімдерінің ашықтығын, объективтілігін және есептілігін арттыруға бағытталған.

 

Цифрлық құжаттардың жаңа түрлері

Кодекс цифрлық өзара іс-қимылды құқықтық реттеуді едәуір кеңейтеді. Электрондық құжаттармен қатар заңнамаға мынадай ұғымдар енгізілді:

  1. цифрлық құжат;
  2. цифрлық мәліметтер;
  3. цифрлық растау.

Цифрлық растау ретінде:

  1. бір реттік сәйкестендіргіштер;
  2. арнайы цифрлық кодтар;
  3. push-хабарламалар;
  4. биометриялық сәйкестендіру қолданылуы мүмкін.

Бұл мемлекеттік және коммерциялық қызметтерді толық цифрлық форматта көрсету мүмкіндігін кеңейтеді.

 

Цифрлық деректер алмасу платформаларын дамыту

Цифрлық экономиканың маңызды элементтерінің бірі – цифрлық деректер өнімдерінің алмасу және айналым платформаларын құру. Мұндай платформалар:

  • ~ цифрлық деректермен қауіпсіз алмасуды;
  • ~ ақпаратты пайдаланудың ашық шарттарын;
  • ~ нарық қатысушылары арасындағы стандартталған өзара іс-қимылды;
  • ~ цифрлық сервистер мен аналитикалық шешімдерді дамытуды қамтамасыз етеді.

Платформаларды мемлекеттік органдар, мемлекеттік заңды тұлғалар, квазимемлекеттік сектор субъектілері және жекеше кәсіпкерлік субъектілері құра алады. Платформаның жұмысы басталған немесе тоқтатылған жағдайда оның меншік иесі бес жұмыс күні ішінде уәкілетті мемлекеттік органға хабарлама жіберуге міндетті. Егер мұндай хабарлама ұсынылмаса, уәкілетті орган платформаның қызметіне мониторинг жүргізуге құқылы.

 

Платформа иелеріне қойылатын шектеулер

Жаңа қағидалар бірқатар міндетті талаптарды белгілейді. Платформалардың меншік иелері мен иеленушілеріне:

  1. өңделмеген бастапқы деректердің, оның ішінде дербес деректердің айналымын жүзеге асыруға;
  2. цифрлық деректер өнімдерін Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жерде орналастыруға немесе сақтауға;
  3. цифрлық деректер өнімдерін олардың меншік иесінің келісімінсіз үшінші тұлғаларға беруге тыйым салынады.

Бұл талаптар ақпараттың қорғалу деңгейін арттыруға және деректерді заңсыз пайдаланудың алдын алуға бағытталған.

 

Цифрлық деректер өнімдеріне қойылатын талаптар

Цифрлық деректер өнімдері заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес болуы тиіс. Олар:

  1. жеке тұлғаны тікелей немесе жанама сәйкестендіруге мүмкіндік беретін дербес деректерді қамтымауы;
  2. қауіпсіздік талаптарына сәйкес өңделіп, құрылымдалуы;
  3. құрамы, құрылымы, мақсаты және пайдалану шарттары туралы толық метадеректерді қамтуы тиіс.

Цифрлық деректер өнімдерін жеткізушілер:

  1. ақпараттың толықтығына;
  2. мәліметтердің дұрыстығына;
  3. ақпараттың өзектілігіне;
  4. өнімнің жарияланған сипаттамаларға сәйкестігіне жауап береді.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жалпыға қолжетімді ақпарат сату, беру немесе иеліктен шығару нысанасы бола алмайды және тек ақпараттық мақсатта ғана жарияланады.

 

Цифрлық платформалардың мемлекеттік тізілімі құрылды

2026 жылғы 12 шілдеден бастап цифрлық деректер өнімдерінің алмасу және айналым платформаларының мемлекеттік тізілімін жүргізу қағидалары да күшіне енді. Тізілімді деректер экономикасын дамыту жөніндегі уәкілетті орган мемлекеттік және қазақ тілдерінде электрондық форматта жүргізеді. Тізілімнің негізгі мақсаттары:

  1. цифрлық платформаларды есепке алу;
  2. ақпаратты жүйелеу;
  3. платформалардың қызметіне мониторинг жүргізу;
  4. платформалардың құқық иелері мен цифрлық деректер өнімдері туралы мәліметтердің дұрыстығын қамтамасыз ету.

Платформаны тізілімге енгізудің негізі – уәкілетті органға тиісті хабарламаның ұсынылуы. Платформаны тізілімге енгізу туралы шешім үш жұмыс күні ішінде қабылданады.

 

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

Цифрлық кодекстің күшіне енуі цифрлық технологияларды қолданатын және деректермен жұмыс істейтін компанияларға қойылатын талаптарды едәуір күшейтеді. Ұйымдарға:

  1. ішкі процестердің жаңа заңнамалық талаптарға сәйкестігін бағалау;
  2. цифрлық деректерді өңдеу және сақтау тәртібін талдау;
  3. цифрлық өнімдер мен сервистерді белгіленген талаптарға сәйкестендіру;
  4. дербес деректерді қорғау және ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі құжаттарды жаңарту;
  5. цифрлық технологияларды, автоматтандырылған жүйелерді және жасанды интеллект шешімдерін пайдалану бойынша ішкі саясаттарды әзірлеу;
  6. цифрлық платформаларды құру және пайдалану кезінде заң талаптарының сақталуын қамтамасыз ету ұсынылады.

Уақытылы бейімделу құқықтық тәуекелдерді азайтуға, жаңа заңнамалық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз етуге және клиенттер мен серіктестердің сенімін арттыруға мүмкіндік береді.

 

Цифрлық кодекс талаптарын енгізу кезінде FChain қолдауы

Цифрлық заңнаманың жаңа талаптарына көшу кешенді құқықтық және ұйымдастырушылық сүйемелдеуді талап етеді. FChain мамандары компанияларға бизнес-процестерін Қазақстан Республикасы заңнамасының жаңа талаптарына бейімдеуге көмектеседі. Біз келесі қызметтерді ұсынамыз:

Егер сіздің компанияңыз цифрлық сервистерді енгізсе, деректермен жұмыс істесе немесе IT-жобаларды іске асырса, FChain мамандары жаңа заңнамалық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз етуге және құқықтық тәуекелдерді барынша азайтуға көмектеседі.

 

 

Дайындаған: Мөлдір Мұхтар

Бизнес дамыту жөніндегі маман

FChain Қазақстан

📩 almaty@f-chain.com
📱 WhatsApp: +7 771 214 1820

Назад

Ақыл-кеңес

Бізге жазыңыз немесе жақын орналасқан кеңсені табыңыз