Еңбек кодексіне енгізілген түзетулер: қандай жағдайда азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттарды қолдануға болмайды - FCHAIN

Еңбек кодексіне енгізілген түзетулер: қандай жағдайда азаматтық–құқықтық сипаттағы шарттарды қолдануға болмайды

2026 жылғы 4 ақпанда Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі еңбек құқықтарын қорғауды күшейтуге және еңбек қауіпсіздігі жүйесін жетілдіруге бағытталған заңнамалық түзетулерді екінші оқылымда мақұлдады. Өзгерістер Еңбек кодексіне, Әлеуметтік кодекске және «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексіне бірқатар нормативтік құқықтық актілерге енгізіледі.

 

АҚСШ арқылы еңбек шарттарын алмастыруға тыйым салу

Негізгі жаңашылдық — еңбек қатынастарының белгілері болған жағдайда жеке тұлғалармен азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттарды (АҚСШ) жасасуға тыйым салу.

Еңбек министрлігінің түсіндіруіне сәйкес, еңбек қызметінің белгілеріне мыналар жатады:

• белгілі бір кәсіп немесе лауазым бойынша жұмысты орындау;
• жұмыс берушінің ішкі еңбек тәртібіне бағына отырып, жұмысты жеке орындау;
• жұмыстың нақты нәтижесі үшін емес, еңбек процесі үшін ақы алу.

Осы белгілердің кем дегенде біреуі болған жағдайда, жұмыс беруші еңбек шартын жасасуға міндетті.
Бұл шара ең алдымен құрылыс саласы сияқты тәуекелі жоғары салаларда қызметкерлердің құқықтарын қорғауға бағытталған, себебі мұндай салаларда еңбек шарттары жиі АҚСШ-мен алмастырылады.

 

Ұжымдық шарттарға қойылатын жаңа талаптар

Түзетулер ұжымдық шарттардың мазмұнын да кеңейтеді. Енді оларда:

• кәсіптер мен лауазымдар бойынша ең төменгі және ең жоғары жалақы мөлшерлерінің арақатынасы;
• еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғалар кезінде төленетін өтемақыларды қоса алғанда, жәрдемақылар мен өтемақыларды төлеу шарттары міндетті түрде көрсетілуі тиіс.

 

Еңбек қауіпсіздігін және мамандардың рөлін күшейту

Заң жобасында еңбек қауіпсіздігі саласына қатысты келесі өзгерістер көзделген:

• денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органға өндірістік жарақаттардың ауырлық дәрежесін анықтау қағидаларын бекіту құзыреті беріледі;
• келісу комиссиясының жұмысына делдалды тарту тәртібі нақтыланады;
• еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі маманның ұйымның бірінші басшысына тікелей бағынуы бекітіледі, бұл басшылықтың қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету жөніндегі жеке жауапкершілігін арттырады.

 

Бизнес үшін маңызы

Қабылданған түзетулер жұмыс берушілерден:

• АҚСШ шарттарын қолдану тәжірибесін қайта қарауды;
• кадрлық және шарттық қатынастарды Еңбек кодексіне сәйкестендіруді;
• ұжымдық шарттар мен еңбекті қорғау жөніндегі ішкі регламенттерді жаңартуды талап етеді.

Заң еңбек қатынастарын неғұрлым ашық және қорғалған етуге, сондай-ақ өндірістік жарақаттану деңгейін төмендетуге бағытталған.

 

Қазақстанда еңбеккерлердің еңбек құқықтарын қорғау күшейтілуде

 

FChain компаниясы жұмыс берушілерге еңбек заңнамасындағы өзгерістерге уақтылы бейімделуге көмектеседі: азаматтық-құқықтық және еңбек шарттарына аудит жүргізеді, қайта жіктеу тәуекелдерін анықтайды және кадрлық процестерді жаңа талаптарға сәйкестендіреді. FChain мамандары еңбек қатынастары, еңбекті қорғау және комплаенс мәселелері бойынша бизнесті сүйемелдеп, компаниялардың құқықтық және қаржылық тәуекелдерін төмендетеді.

Кәсіби кеңес алу үшін almaty@f-chain.com электрондық поштасы арқылы немесе WhatsApp: +7 771 214 1820 нөмірі бойынша хабарласыңыз.

  

Дайындаған: Мөлдір Мұхтар

Бизнес дамыту жөніндегі маман

FChain Қазақстан

12 ақпан 2026 жыл