Салық төлеушілердің көлденең мониторингі: 2026 жылғы 27 қазаннан бастап енгізілетін өзгерістер - FCHAIN

Салық төлеушілердің көлденең мониторингі: 2026 жылғы 27 қазаннан бастап енгізілетін өзгерістер

2026 жылғы 27 қазаннан бастап Қазақстанда салық төлеушілердің көлденең мониторингін жүргізу қағидаларына енгізілген өзгерістер күшіне енеді. Түзетулер Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бұйрығымен 2025 жылғы 22 қыркүйектегі № 520 «Көлденең мониторингтің кейбір мәселелері туралы» бұйрыққа енгізілді. Жаңашылдықтар салық төлеушінің деректер витринасына, салықтық ақпаратты ашып көрсетуге, ішкі бақылау жүйесіне (ІБЖ), сондай-ақ Мемлекеттік кірістер комитетімен (МКК) өзара іс-қимыл жасау тәртібіне қойылатын талаптарды қамтиды. Өзгерістер көлденең мониторингке қатысатын немесе оған қосылуды жоспарлап отырған ірі компаниялар үшін ерекше өзекті.

 

Салық төлеушінің деректер витринасына қойылатын жаңа талаптар

Негізгі өзгерістердің бірі көлденең мониторинг шеңберінде пайдаланылатын деректер витринасын құру және оның жұмыс істеуіне қойылатын талаптарды нақтылауға қатысты. Нормативтік ережелерде «ақпараттық жүйе» ұғымы «цифрлық жүйе» терминімен ауыстырылды. Деректер витринасы салық төлеушінің есепке алу жүйелерімен біріктірілген дербес цифрлық жүйе ретінде немесе қолданыстағы жүйенің қосымша модулі ретінде жұмыс істей алады. Бұл ретте есепке алу жүйесі қаржылық, салықтық және өзге де есептілікті дайындау үшін компанияның активтері, міндеттемелері, капиталы және шаруашылық операциялары туралы ақпаратты жинауды, тіркеуді және өңдеуді қамтамасыз етуге тиіс. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап деректер витринасын «Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесі» (СӘИЖ) цифрлық жүйесімен және электрондық шот-фактуралар жүйесімен біріктіру көзделген. Біріктіру цифрландыру және киберқауіпсіздік талаптарына сәйкестік сынақтарынан сәтті өткен жағдайда жүзеге асырылады. Сонымен қатар деректер витринасы салықтық есептілікті кейіннен СӘИЖ-ге жүктеу үшін XML пішіміне түрлендіруді қамтамасыз етуге тиіс.

 

Киберқауіпсіздікке және салықтық ақпаратты қорғауға қойылатын талаптар

Жаңартылған қағидалар деректер витринасының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысты қосымша талаптарды көздейді. Оның жұмыс істеуі құпия ақпаратты қорғауды және деректердің қолжетімділігін қамтамасыз етуді қоса алғанда, Қазақстан Республикасының цифрландыру және киберқауіпсіздік саласындағы бірыңғай талаптарына сәйкес келуге тиіс. Деректер витринасына қашықтан қосылуға VPN арқылы, оны пайдаланбай немесе Қазақстанның цифрландыру саласындағы заңнамасына сәйкес келетін өзге де тәсілдермен рұқсат етіледі. Сондай-ақ ақпараттың резервтік көшірмесін жасауды және техникалық ақаулар туындаған жағдайда цифрлық ресурстардың өзектілігін уақтылы қалпына келтіруді бақылауды қамтамасыз ету қажет. Көлденең мониторингке қатысатын компаниялар үшін цифрлық инфрақұрылымның сенімділігі ерекше маңызға ие, өйткені ол салық органдарының қажетті ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз етеді.

 

Салықтық есептілік көрсеткіштерін ашып көрсетуге енгізілген өзгерістер

Түзетулер қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша 300.00-нысанындағы декларация көрсеткіштерін және жер учаскелерін пайдаланғаны үшін ағымдағы төлемдерді есептеудің 851.00-нысанындағы көрсеткіштерін ашып көрсетуге қойылатын жаңартылған ең төменгі талаптарды белгілейді. ҚҚС декларациясы бойынша ақпаратты төрт деңгейде егжей-тегжейлі көрсету көзделген: салықтық есептіліктің жекелеген жолдарының көрсеткіштерінен бастап тиісті бастапқы құжаттарға дейін. Әрбір жол үшін салық тіркелімдерінен, бухгалтерлік есеп тіркелімдерінен және бастапқы құжаттамадан алынатын қажетті мәліметтер, сондай-ақ оларды деректер витринасында көрсету тәртібі айқындалады. Энергетика саласындағы кәсіпорындар үшін қосымша түрде бірлік құнын міндетті түрде ашып көрсету талабы белгіленген. 851.00-нысан бойынша ақпарат екі деңгейде ашып көрсетілуге тиіс: салықтық есептілік және салық тіркелімдері. Бұдан бөлек, акциздерді, қол қою бонусын, жер қойнауын пайдалануға арналған баламалы салықты, су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақыны және қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлемақыны қоса алғанда, жекелеген салықтар мен төлемдер бойынша ақшалай көрсеткіштерді ұсыну талаптары нақтыланды. Тиісті сомалар теңгемен көрсетіледі.

 

Ішкі бақылау жүйесіне қойылатын талаптардың жаңартылуы

Салықтық тәуекелдерді бағалау және бақылау рәсімдерін ұйымдастыру үшін пайдаланылатын құжаттарға елеулі өзгерістер енгізілді. Салық төлеушінің тәуекелдер тізбесі мен бақылау рәсімдері тізбесінің жаңа нысандары бекітілді. Тәуекелдер тізбесін қалыптастыру кезінде компания олардың түрін көрсетуге тиіс: әдіснамалық, арифметикалық немесе үдерістік. Сонымен қатар салық заңнамасының тиісті нормаларын, салық түрін, салықтық есептілік жолының кодын, тәуекелдің туындау ықтималдығын, оның мың теңгемен көрсетілген ықтимал қаржылық салдарын және белгіленген санатын көрсету қажет. Тәуекелдің туындау ықтималдығын бағалау кезінде бұрын орын алған ұқсас жағдайлар, компания қызметіндегі, бизнес-үдерістердегі және Қазақстан Республикасының заңнамасындағы өзгерістер ескерілуге тиіс. Бақылау рәсімдерінің тізбесінде бақылаудың түрі мен жүргізілу кезеңділігін, оны жүзеге асыру тәсілін, пайдаланылатын цифрлық жүйені, растаушы құжаттарды, жауапты бөлімшені және орындаушының лауазымын көрсету қажет болады. Бақылау рәсімдері қолмен, ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы немесе автоматтандырылған тәртіпте жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл өзгерістер салықтық бақылауға жүйелі түрде қараудың, шаруашылық операцияларды құжаттаудың және ықтимал бұзушылықтарды уақтылы анықтаудың маңызын арттырады.

 

Қандай операциялар туралы салық органдарына ақпарат беру қажет?

Көлденең мониторингке қатысушылар белгіленген құндық өлшемшарттарға сәйкес келетін жекелеген елеулі шаруашылық операциялар туралы ақпаратты МКК-ға ұсынуға міндетті. Құны жиынтық жылдық кірістің 0,1%-ынан асатын, бірақ кемінде 1 млрд теңгені құрайтын жағдайда ашып көрсетілуге жататын операцияларға мыналар жатады:

1. Тауарлық-материалдық қорларды бүлінуіне немесе жоғалуына байланысты біржолғы есептен шығару.
2. Залалдарды тану.
3. Контрагенттермен өзара есепке жатқызу операцияларын жүргізу.
4. Конструктивті дивидендтерге байланысты операциялар.
5. Тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді сатып алу бойынша ірі мәмілелер.

Жиынтық жылдық кірістің 1%-ынан асатын, бірақ кемінде 10 млрд теңгені құрайтын дивидендтерді төлеу немесе өзара есепке жатқызу операциялары үшін бөлек талаптар көзделген. Сондай-ақ салық заңнамасын бұзғаны үшін 1 млрд теңгеден асатын айыппұлдарды төлеу туралы ақпарат ашып көрсетілуге тиіс. Қаржылық операциялардан бөлек, мониторингке қатысушылар бухгалтерлік және салықтық есеп жүргізудің жаңа цифрлық жүйелеріне көшу, сондай-ақ салықтық есепке әсер ететін қосымша модульдерді енгізу туралы МКК-ны хабардар етуге міндетті.

 

МКК-мен өзара іс-қимыл жасау тәртібі және ұсынымдарды қарау мерзімдері

Көлденең мониторинг нәтижелері бойынша Мемлекеттік кірістер комитеті жолдайтын ұсынымдар мен хабарламалардың нысандары жаңартылды. Салық міндеттемелерін орындау мәселелері бойынша ұсыным алған кезде салық төлеуші 30 жұмыс күні ішінде жауап беруге міндетті. Егер компания анықталған бұзушылықтармен келіссе, қосымша салықтық есептілікті ұсынуы қажет. Келіспеген жағдайда тиісті түсіндірме жолдауға тиіс. Ішкі бақылау жүйесін жетілдіру жөніндегі ұсынымдарды қарау үшін де осындай мерзім белгіленген. Бұл жағдайда салық төлеуші ұсынылған шараларды іске асыру мерзімдерін көрсете отырып хат немесе дәлелді түсіндірме жолдайды. Егер қатысушы салық міндеттемелерін орындау мәселелері бойынша қабылданған уәжді шешіммен келіспесе немесе оны орындамаса, тақырыптық салықтық тексеру жүргізіледі. Ішкі бақылау жүйесіне қатысты шешім орындалмаған немесе оған дау айтылған жағдайда МКК келісімді бұзу туралы мәселені Консультативтік кеңестің қарауына шығарады.

 

Көлденең мониторингке қатысу және келісімді бұзу шарттары

Көлденең мониторинг туралы келісім жасасудың негізгі өлшемшарттарының бірі салықтық және әлеуметтік төлемдердің белгіленген көлемі болып қала береді. Өтініш берілген жылдың алдындағы күнтізбелік жыл үшін төленген салықтардың, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің және әлеуметтік төлемдердің жалпы сомасы ҚҚС қайтарымын есепке алмағанда кемінде 5 млрд теңгені құрауға тиіс. Өзгерістер келісімді бұзу туралы хабарлау тәртібін де нақтылайды. МКК хабарламаны жеке өзі, тапсырысты хатпен немесе өзінің цифрлық жүйелері арқылы электрондық нысанда жолдай алады. Көлденең мониторингке қатысу тоқтатылған кезде салық төлеуші келісім қолданылған кезең үшін МКК-ның деректер витринасына қол жеткізуін сақтауға және есепке алу жүйелеріне қашықтан қол жеткізуді салық заңнамасында белгіленген талап қою мерзімі шегінде қамтамасыз етуге міндетті. Бұл ретте тараптар алынған ақпараттың құпиялылығын сақтауға міндетті және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларды қоспағанда, екінші тараптың алдын ала жазбаша келісімінсіз оны жария етуге құқылы емес.

 

Өзгерістер бизнес үшін нені білдіреді?

Көлденең мониторинг қағидаларының жаңартылуы салықтық есептің ашықтығына, ішкі бақылау сапасына және ұсынылатын ақпараттың дұрыстығына қойылатын талаптарды күшейтеді. Салықтық есептіліктің бухгалтерлік есеп тіркелімдерімен және бастапқы құжаттармен өзара сәйкестігіне, сондай-ақ салықтық тәуекелдерді уақтылы анықтау мен бағалауға ерекше назар аударылады. Көлденең мониторингке қатысатын компаниялар есепке алу үдерістерін ұйымдастыру, бақылау құжаттамасын дайындау және цифрлық жүйелерді баптау кезінде жаңа талаптарды ескеруі қажет. Деректердің толықтығын, салықтық есептіліктің дұрыстығын және ішкі рәсімдердің тиімділігін уақтылы тексеру сәйкессіздіктердің туындау ықтималдығын төмендетуге және салық органдарымен тиісті деңгейде өзара іс-қимыл жасауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

 

FChain Kazakhstan компаниясының бизнеске арналған қызметтері

Көлденең мониторинг қағидаларына енгізілген өзгерістер компаниялардан бухгалтерлік және салықтық есепті жүргізуге, құжаттаманы дайындауға және заңнама талаптарын сақтауға ерекше назар аударуды талап етеді. FChain Kazakhstan компаниясы бухгалтерлік және құқықтық сүйемелдеу бойынша кешенді қызметтер ұсынады. Бұл қызметтер есепке алу деректерінің дұрыстығын қамтамасыз етуге, ықтимал тәуекелдерді анықтауға және ішкі үдерістердің белгіленген талаптарға сәйкестігін сақтауға бағытталған. Бизнестің қажеттіліктеріне қарай FChain компаниясы мынадай қызметтерді ұсынады:

• Бухгалтерлік және салықтық есеп — бухгалтерлік және салықтық есепті жүргізу, есептілікті дайындау және салықтық көрсеткіштерді ашып көрсету үшін қажетті шаруашылық операциялардың дұрыс тіркелуін қамтамасыз ету.
• Бухгалтерлік есепті қалпына келтіру — есепке алу деректеріндегі қателерді анықтау және түзету, құжаттаманы қалпына келтіру және бухгалтерлік есеп тіркелімдерін тиісті жағдайға келтіру.
• Кәсіпкерлерге құқықтық қолдау — салық заңнамасын қолдану, міндеттемелерді орындау және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау мәселелері бойынша құқықтық сүйемелдеу.
• Құқықтық аудит — нормативтік талаптарды сақтауға байланысты құқықтық тәуекелдерді анықтау мақсатында компания қызметі мен құжаттамасын талдау.
• Құқықтық қызметтер — Қазақстан Республикасының заңнамасы, оның ішінде салықтық әкімшілендірудің құқықтық аспектілері және кәсіпкерлік қызмет мәселелері бойынша кеңес беру.
• Келісімшарттарды жасау — шаруашылық операцияларды дұрыс ресімдеу және шарттық тәуекелдерді төмендету үшін шарттық құжаттаманы дайындау және құқықтық тұрғыдан тексеру.

FChain Kazakhstan компаниясы бухгалтерлік есептің дұрыс жүргізілуін қамтамасыз етуге, салық заңнамасының талаптарын сақтауға және құқықтық әрі қаржылық тәуекелдерді барынша азайтуға бағытталған кәсіби бухгалтерлік және құқықтық қызметтер ұсынады. Кешенді сүйемелдеу компанияларға есепке алу деректерінің дұрыстығын сақтауға, ықтимал бұзушылықтарды уақтылы анықтауға және ішкі үдерістердің белгіленген талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Көлденең мониторинг қағидаларының жаңартылуы салықтық есептіліктің ашықтығына, ішкі бақылаудың сапасына және цифрлық есепті ұйымдастыруға қойылатын талаптарды арттырады. Мұндай жағдайда құжаттаманы уақтылы дайындау, салық міндеттемелерінің орындалуын бақылау және тәуекелдерді тиімді басқару ерекше маңызға ие болады. Жаңа талаптарды сақтау компанияларға салық органдарымен тиісті деңгейде өзара іс-қимыл жасауды қамтамасыз етуге және салық заңнамасын бұзу ықтималдығын төмендетуге мүмкіндік береді.

 

Қазақстан Республикасының күні — 25 қазан

Дайындаған: Анель Космаганбетова

Директордың ассистенті

FChain Қазақстан

 📩almaty@f-chain.com
WhatsApp: +7 771 214 1820