- Басты бет
- Қазақстандағы салықтық тексерулер: 2026 жылғы 22 қарашадан бастап енгізілетін өзгерістер - FCHAIN
Қазақстандағы салықтық тексерулер: 2026 жылғы 22 қарашадан бастап енгізілетін өзгерістер - FCHAIN
Қазақстандағы салықтық тексерулер: 2026 жылғы 22 қарашадан бастап енгізілетін өзгерістер
2026 жылғы 22 қарашадан бастап Қазақстанда салықтық тексерулер жүргізу туралы шешім қабылдау тәртібіне өзгерістер енгізіледі. Қаржы министрінің бұйрығымен бекітілген түзетулер мемлекеттік кірістер органдарының аумақтық бөлімшелерінің өкілеттіктерін кеңейтеді, тексерулер тағайындау негіздерін нақтылайды және салықтық жүктемені бағалау өлшемшарттарын өзгертеді. Жаңашылдықтар салықтық бақылау тәртібіне әсер етіп, компаниялардан салықтық тәуекелдерді бағалауға ерекше назар аударуды талап етеді. Өзгерістер Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің міндетін атқарушының 2025 жылғы 31 қазандағы № 659 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік кірістер органының салықтық тексеру жүргізу туралы шешім қабылдау қағидалары мен негіздеріне енгізілді. Тиісті бұйрық 2026 жылғы 11 қарашада жарияланып, 2026 жылғы 22 қарашада күшіне енеді.
Салықтық тексерулер тағайындау негіздерінің кеңеюі
Негізгі өзгерістердің бірі — Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) мен мемлекеттік кірістер департаменттерінің (МКД) салықтық тексерулер жүргізу туралы шешім қабылдау жөніндегі өкілеттіктерінің кеңеюі. Қолданыстағы тәртіп бойынша салықтық тәуекелдерді азайту тек МКК деңгейінде тексеру тағайындаудың жеке негізі ретінде қарастырылған. 2026 жылғы 22 қарашадан бастап салық органдары тәуекелдердің анықталу тәсіліне қарай, яғни автоматтандырылған ақпараттық жүйелер арқылы немесе оларды пайдаланбай шешім қабылдай алады. МКК салықтық тәуекелдердің екі санаты бойынша да тексерулер тағайындауға құқылы болады. Ал аумақтық МКД автоматтандырылған үдеріссіз анықталған тәуекелдер бойынша тексеру жүргізу туралы шешімді өз бетінше қабылдай алады. Нәтижесінде салықтық тексерулер туралы шешім қабылдау негіздерінің саны артады:
- МКК үшін — 8-ден 9 негізге дейін.
- МКД үшін — 6-дан 7 негізге дейін.
Жаңа тәртіп аумақтық салық органдарының анықталған заң бұзушылықтар мен ықтимал салықтық тәуекелдерге ден қою мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Салықтық тексеру туралы шешім қабылдау тәртібі қалай өзгереді?
2026 жылғы 22 қарашадан бастап МКК мен МКД арасындағы өкілеттіктер салықтық тәуекелдің анықталу тәсіліне байланысты бөлінеді. Егер тәуекел автоматтандырылған талдау барысында анықталса, салықтық тексеру жүргізу туралы шешімді МКК қабылдайды. Комитет салық төлеушілердің тиісті тізімдерін қалыптастырып, тексеру туралы шешім қабылдайды және оны орындау үшін аумақтық департаментке жолдайды. Бұл ретте шешімдерді жолдау мерзімі екі күнтізбелік күннен екі жұмыс күніне өзгертіледі. Егер салықтық тәуекел автоматтандырылған үдерісті қолданбай анықталса, тексеру туралы шешімді МКК да, МКД да қабылдай алады. Шешімді аумақтық департамент қабылдаған жағдайда, тексеруді МКД тікелей өзі немесе тиісті мемлекеттік кірістер басқармасы жүргізеді. Мұндай тәртіп Қағидалардың жаңа 9-1-тармағында көзделген және мемлекеттік кірістер органдарының орталық және аумақтық бөлімшелері арасындағы өкілеттіктерді нақтылауға бағытталған.
Салықтық жүктеме өлшемшарттарының өзгеруі
Кәсіпорындар үшін кешенді салықтық тексеру жүргізу туралы шешім қабылдау кезінде ескерілетін салықтық жүктеме коэффициентіне (СЖК) қатысты түзетулер ерекше маңызға ие. Салықтық жүктеме салықтық тәуекелдерді бағалау үшін қолданылатын көрсеткіштердің бірі болып қала береді. Атап айтқанда, салық органдары талап қою мерзімі шегінде салықтық жүктеме нөлге тең немесе салалық орташа мәннен төмен болған жағдайларды ескереді. 22 қарашадан бастап кешенді тексерулерді тағайындау кезінде қолданылатын қосымша өлшемшарт өзгереді. Қағидалардың қолданыстағы редакциясында тиісті өңір мен экономикалық қызмет түрі бойынша белгіленген СЖК-нің жоғарғы көрсеткішінің кемінде 90%-ына тең салықтық жүктеме қарастырылған. Түзетулер күшіне енгеннен кейін осы көрсеткіштің 90%-ынан төмен салықтық жүктеме ескерілетін болады. Жаңа тұжырым Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 152-бабының 4-тармағына сәйкес келеді. Аталған нормаға сәйкес, егер салық төлеушінің СЖК-і белгіленген жоғарғы көрсеткіштің кемінде 90%-ын құраса, сол салықтық кезең үшін кешенді салықтық тексеру тағайындалмауға тиіс.
Есептеу мысалы
- Егер белгілі бір өңірдегі экономикалық қызмет түрі бойынша СЖК-нің жоғарғы көрсеткіші 10% болса, шекті мән 9%-ды құрайды.
- Егер компанияның салықтық жүктемесі 8% болып, салалық орташа мәннен де төмен болса, бұл көрсеткіш кешенді салықтық тексеру жүргізу туралы шешім қабылдау кезінде ескеріледі.
- Егер компанияның СЖК-і 9,5% болса, кешенді салықтық тексеруді тағайындауға қатысты аталған өлшемшарт орындалмайды.
Сонымен қатар салықтық жүктеме тәуекелдерді бағалау көрсеткіштерінің бірі ғана болып табылады және тексеру жүргізудің жалғыз негізі болып саналмайды.
Салықтық тексерулерді тағайындау кезінде қандай қосымша мәліметтер ескеріледі?
Түзетулер салықтық тәуекелдерді азайту мақсатында тексеру жүргізу туралы шешім қабылдау кезінде салық органдары пайдаланатын мәліметтер тізбесін қолдану тәртібіне де қатысты. 2026 жылғы 22 қарашадан бастап Қағидалардың 2-қосымшасының ережелерін МКК ғана емес, аумақтық мемлекеттік кірістер департаменттері де қолданатын болады. Салықтық жүктеме көрсеткіштерімен қатар салық органдары қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша кейінгі екі жыл бойы 100 миллион теңгеден асатын дебеттік қалдықтың болуын ескеруді жалғастырады. Бұл өлшемшарт экспорттаушыларға қолданылмайды және қарастырылып отырған түзетулер аясында оның мазмұны өзгеріссіз қалады. Осылайша, салықтық тәуекелдерді бағалау кезінде салықтық жүктеме көрсеткіштерімен қатар салықтық міндеттемелердің орындалуына байланысты жекелеген мәліметтер де маңызды болып қала береді.
Компаниялар мен бухгалтерлер нені ескеруі қажет?
Салықтық тексерулерді тағайындау тәртібінің өзгеруі салықтық көрсеткіштерді тұрақты талдаудың және ықтимал тәуекелдерді уақтылы анықтаудың маңызын арттырады. Компанияларға өздерінің СЖК көрсеткішін салалық орташа мәндермен, сондай-ақ тиісті экономикалық қызмет түрі мен өңір үшін белгіленген жоғарғы көрсеткіштермен салыстыру ұсынылады. Салықтық жүктеме нөлге тең немесе салалық орташа деңгейден төмен болған жағдайларға ерекше назар аудару қажет. Кешенді салықтық тексеру тәуекелін бағалау кезінде СЖК-нің жоғарғы көрсеткішінің 90%-ына тең шекті мәнді де ескеру маңызды. Экспорттаушыларды қоспағанда, ҚҚС төлеушілер 100 миллион теңгеден асатын дебеттік қалдықтың болуын және оның сақталу ұзақтығын қосымша бақылауы қажет. Бухгалтерлер, салық кеңесшілері мен аудиторлар үшін бұл өзгерістер салықтық тәуекелдерді талдау және компанияларды ықтимал тексерулерге дайындау кезінде жаңартылған өлшемшарттарды ескеру қажеттігін білдіреді. Кәсіпорындар үшін аталған өзгерістер бухгалтерлік есептің дұрыстығын қамтамасыз етудің, салықтық міндеттемелерді уақтылы орындаудың және салықтық тәуекелдерді тұрақты бағалаудың маңызын көрсетеді. Салықтық көрсеткіштер мен есеп құжаттамасының жай-күйін жүйелі түрде бақылайтын компаниялар ықтимал салықтық бақылау шараларына тиімдірек дайындала алады.
FChain Kazakhstan компаниясының кәсіби қызметтері
FChain компаниясы Қазақстандағы кәсіпорындарға бухгалтерлік, салықтық және құқықтық бағыттар бойынша кәсіби қызметтер ұсынады. Кешенді сүйемелдеу компанияларға есеп деректерінің дұрыстығын қамтамасыз етуге, заңнама талаптарының сақталуын бақылауға және ықтимал салықтық әрі құқықтық тәуекелдерді уақтылы анықтауға мүмкіндік береді. Кәсіпкерлік қызметті сүйемелдеу аясында FChain келесі қызметтерді ұсынады:
- Бухгалтерлік және салықтық есеп — бухгалтерлік және салықтық есепті жүргізу, есептілікті дайындау және Қазақстан заңнамасының талаптарының сақталуын бақылау.
- Бухгалтерлік есепті қалпына келтіру — анықталған сәйкессіздіктерді жою және қаржылық ақпараттың дұрыстығын арттыру мақсатында есеп деректері мен құжаттаманы қалпына келтіру.
- Еңбекақыны есептеу — қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес еңбекақыны, міндетті салықтарды және әлеуметтік төлемдерді есептеу.
- Құқықтық қызметтер — компаниялардың күнделікті қызметі барысында туындайтын құқықтық мәселелер бойынша кәсіби кеңес беру.
- Кәсіпкерлерге құқықтық қолдау — кәсіпорындардың ағымдағы қызметін және қолданыстағы заңнама талаптарының сақталуын кешенді құқықтық сүйемелдеу.
- Құқықтық аудит — құқықтық тәуекелдер мен заңнама талаптарына ықтимал сәйкессіздіктерді анықтау мақсатында компания құжаттамасы мен қызметіне талдау жүргізу.
- Келісімшарттарды жасау — кәсіпорын мүдделері мен заңнама талаптарын ескере отырып, келісімшарттарды дайындау және құқықтық тұрғыдан тексеру.
2026 жылғы 22 қарашадан бастап күшіне енетін өзгерістер Қазақстанда салықтық тексерулер жүргізу туралы шешім қабылдаудың жаңартылған тәртібін енгізеді. Аумақтық мемлекеттік кірістер департаменттерінің өкілеттіктерін кеңейту тек автоматтандырылған талдау нәтижелері бойынша ғана емес, автоматтандырылған жүйелерді пайдаланбай анықталған салықтық тәуекелдер негізінде де тексерулер тағайындауға мүмкіндік береді. Кешенді тексерулерді тағайындау кезінде салықтық жүктеме өлшемшартының қайта қаралуы салық төлеушілер үшін ерекше маңызға ие. Компаниялар өздерінің салықтық жүктеме коэффициентін салалық орташа мәндермен және тиісті экономикалық қызмет түрі мен өңір үшін белгіленген көрсеткіштермен салыстырып отыруы қажет. Сонымен қатар жекелеген салықтық тәуекел белгілерінің болуы тексерудің міндетті түрде тағайындалатынын білдірмейді, өйткені шешім заңнамада көзделген негіздерді ескере отырып қабылданады. Салықтық бақылау қағидаларының жаңартылуына байланысты кәсіпорындарға бухгалтерлік және салықтық есептіліктің дұрыстығына, бюджет алдындағы міндеттемелердің уақтылы орындалуына және қаржылық көрсеткіштердің тұрақты талдануына ерекше назар аудару маңызды. Есеп деректері мен салықтық құжаттаманы жүйелі түрде тексеру ықтимал сәйкессіздіктерді дер кезінде анықтауға, тәуекелдерді бағалауға және компанияның салықтық тексерулерге дайындығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. FChain Kazakhstan компаниясы бухгалтерлік және салықтық есеп, құқықтық сүйемелдеу және құқықтық аудит салаларында кәсіби қызметтер ұсынады. Кәсіпкерлік қызметті кешенді сүйемелдеу Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауға, есеп жүргізу үдерістерінің ашықтығын арттыруға және салықтық әкімшілендіруге байланысты тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді.
Шетелдіктерге арналған ЖСН: QazETA арқылы онлайн рәсімдеу
Дайындаған: Анель Космаганбетова
Директордың ассистенті
FChain Қазақстан
📩almaty@f-chain.com
WhatsApp: +7 771 214 1820
Ақыл-кеңес
Бізге жазыңыз немесе жақын орналасқан кеңсені табыңыз