Қазақстан

Заң жаңалықтары – Шілде 2026 - FCHAIN

Заң жаңалықтары – Шілде 2026

2026 жылғы шілде айы Қазақстан заңнамасы үшін ең маңызды кезеңдердің бірі болды. Осы айда мемлекеттік құрылысқа, салықтық әкімшілендіруге, корпоративтік құқыққа, кәсіпкерлік қызметке, көші-қон рәсімдеріне, атқарушылық іс жүргізуге және қаржы жүйесіне қатысты ауқымды заңнамалық өзгерістер күшіне енді. Бұл өзгерістер бизнес үшін ішкі үдерістерді уақытылы бейімдеуді талап етсе, азаматтар мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде жаңа талаптарды ескеруі қажет. Төменде шілде айында күшіне енген негізгі өзгерістерге тоқталамыз.

 

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы

2026 жылғы 1 шілдеден бастап жалпыхалықтық референдум нәтижесінде қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы күшіне енді. Негізгі заң 11 бөлімнен және 96 баптан тұрады және мемлекеттік басқарудың жаңартылған моделін бекітеді. Конституцияға сәйкес Қазақстан Республикасы — демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет. Мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары айқындалған. Сонымен қатар Конституция мемлекеттік басқару жүйесін кешенді реформалауды көздейді.

Негізгі жаңалықтар:

  1. бір палаталы Парламент моделі енгізілді;
  2. халықтың мүддесін білдіретін жоғары консультативтік орган — Халық Кеңесі құрылды;
  3. Қазақстан Республикасы Вице-Президенті лауазымы енгізілді және ол Президенттің ұсынуымен Құрылтайдың келісімі арқылы тағайындалады;
  4. азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысу тетіктері кеңейтілді;
  5. отбасыны, некені, балалық шақты және қоршаған ортаны қорғауға қатысты конституциялық кепілдіктер күшейтілді.

Жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты мемлекеттік органдардың қызметін реттейтін бірқатар конституциялық заңдарға өзгерістер енгізілді. Сонымен қатар заңнамалық терминология жаңартылды. Атап айтқанда:

  1. «Сенат» және «Мәжіліс» ұғымдарының орнына «Құрылтай» атауы қолданылатын болды;
  2. «республикалық референдум» термині «жалпыхалықтық референдум» деп өзгертілді;
  3. сайлау комиссияларының қызметіне қатысты нормалар қайта қаралды.

Бұдан бөлек, дауыс беру күні толтырылған бюллетеньді фотоға немесе бейнежазбаға түсіруге және оны таратуға тыйым салынды. Мұндай әрекеттер енді сайлауалды үгіт ретінде бағаланады.

Тағы бір маңызды өзгеріс — Қазақстан Республикасының Бас Прокурорына инвестициялық омбудсмен мәртебесі берілді.

 

Жылжымайтын мүлік объектілеріне мекенжай беру қағидалары жаңартылды

Шілде айынан бастап жылжымайтын мүлік объектілеріне мекенжай беру жөніндегі жаңа қағидалар күшіне енді. Енді республика аумағында барлық объектілерге мекенжай беру бірыңғай тәртіп бойынша жүзеге асырылады. Мекенжай құрамына мыналар кіреді:

  1. облыс, қала немесе аудан;
  2. елді мекен;
  3. көше немесе мекенжай құрылымының өзге элементі;
  4. объектінің нөмірі.

Қағидаларға сәйкес объектілерге алдын ала және тұрақты мекенжайлар беріледі. Бұл ретте заңсыз салынған құрылыстарға, уақытша нысандарға, жеке тұрғын үй учаскелеріндегі кейбір шаруашылық құрылыстарына, гараждарға, дүңгіршектерге, павильондарға, шатырларға, аялдамаларға және қағидаларда көрсетілген өзге де объектілерге мекенжай берілмейді. Әрбір тіркелген объектіге 16 таңбадан тұратын бірегей мекенжайдың тіркеу коды (МТК) автоматты түрде беріледі. Бұл код «Мекенжай тіркелімі» ақпараттық жүйесінде қалыптастырылып, мемлекеттік ақпараттық жүйелерде жылжымайтын мүлік объектісін сәйкестендіру үшін пайдаланылады.

 

Ұлттық Банк цифрлық теңгенің айналыс қағидаларын бекітті

Шілде айындағы маңызды жаңалықтардың бірі — Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің цифрлық теңгені шығару, айналымға енгізу және өтеу қағидаларын бекітуі болды. Цифрлық теңге — қолма-қол және қолма-қол ақшасыз ақшамен қатар қолданылатын ұлттық валютаның жаңа нысаны. Бекітілген қағидаларға сәйкес:

  1. цифрлық теңгенің эмитенті Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі болып табылады;
  2. барлық операциялар тек цифрлық теңге платформасы арқылы жүзеге асырылады;
  3. әрбір пайдаланушыға тек бір ғана цифрлық шот ашылады;
  4. жинақ режиміндегі цифрлық шоттарды ашуға жол берілмейді;
  5. цифрлық теңгені қолма-қол немесе қолма-қол ақшасыз қаражат есебінен сатып алуға болады;
  6. техникалық талаптар сақталған жағдайда цифрлық теңгені сыртқы электрондық тасымалдағыштарда сақтауға рұқсат етіледі.

Сонымен қатар цифрлық теңгені таңбалау тетігі енгізілді. Әрбір цифрлық теңге бірлігіне бірегей әріптік-сандық немесе графикалық сәйкестендіргіш беріледі. Бұл операциялардың қозғалысын бақылауға және қаржы жүйесінің ашықтығын арттыруға мүмкіндік береді.

 

Салықтық бақылау күшейтілді: борышкерлердің елден шығуына уақытша шектеу енгізіледі

Шілде айындағы ең маңызды өзгерістердің бірі – салық органдарының өкілеттіктерінің кеңейтілуі болды. Енді салық органдары заңды тұлғалардың бірінші басшыларына, жеке кәсіпкерлерге және жекеше практикамен айналысатын адамдарға қатысты Қазақстан Республикасынан уақытша шығуға шектеу қою туралы бастама көтеруге құқылы. Алайда мұндай шектеу автоматты түрде қолданылмайды. Ол үшін мынадай талаптардың барлығы бір мезгілде орындалуы қажет:

  1. салық берешегінің мөлшері заңда белгіленген шектен (27 000 АЕК) асуы;
  2. берешектің үш айдан астам уақыт өтелмеуі;
  3. салық органы мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қолданған болуы;
  4. салық органының қаулысына сот санкция беруі.

Салық берешегі толық өтелген немесе салық міндеттемесі тоқтатылған жағдайда уақытша шектеу күшін жояды. Егер ұйым басшысының шетелге емделу мақсатында шығуы қажет болса және бұл қажеттілік құжатпен расталса, уақытша шектеудің қолданылуы белгілі бір мерзімге тоқтатылуы мүмкін. Сонымен қатар Азаматтық процестік кодекске соттың мұндай шектеулерге санкция беру тәртібін регламенттейтін жаңа нормалар енгізілді. Бұл өзгерістер салық органдарының шешімдеріне қатысты сот бақылауын күшейтуге бағытталған.

 

Салық кодексіне енгізілген өзгерістер

2026 жылғы 1 шілдеден бастап Салық кодексіне бірқатар өзгерістер күшіне енді.

Өзгерістердің басым бөлігі техникалық сипатқа ие және заңнаманы жаңа Конституцияға сәйкестендіруге бағытталған. Негізгі өзгерістер:

  1. «шетелдік» термині «шетел азаматы» деген атаумен ауыстырылды;
  2. ұлттық валютаның ресми атауы барлық құжаттарда бірыңғай түрде «теңге» деп белгіленді;
  3. әкімшілік-аумақтық құрылысқа қатысты терминология жаңартылды;
  4. «Парламент» атауының орнына жаңа конституциялық ұғымдар енгізілді;
  5. құқықтық терминдер заңнаманың бірізділігін қамтамасыз ету мақсатында нақтыланды;
  6. Конституциялық Сотқа жүгінгені үшін алынатын мемлекеттік баж алынып тасталды.

Бұл өзгерістердің көпшілігі техникалық сипатта болғанымен, олар шарттарды, ішкі корпоративтік құжаттарды және құқықтық қорытындыларды әзірлеу кезінде міндетті түрде ескерілуі тиіс.

 

Банкроттық рәсімдеріндегі өзгерістер

2026 жылғы шілдеден бастап мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттардың құзыреті кеңейтілді. Енді олар:

  1. берешекті қайта құрылымдау;
  2. оңалту рәсімдері;
  3. заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің банкроттығы;
  4. банкроттық рәсімін қозғамай ұйымдарды тарату жөніндегі істерді қарайды.

Бұл өзгерістер экономикалық дауларды қарау тиімділігін арттыруға және кәсіпкерлік субъектілерінің төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімдерін жеделдетуге бағытталған.

 

Ірі инвестициялық жобаларды мемлекеттік қолдау

Қазақстанда кәсіпкерлікті қолдаудың жаңа тетігі енгізілді. Енді Үкімет құны 7 миллиард теңгеден асатын инвестициялық жобалар бойынша Кәсіпкерлікті дамыту қорына мемлекеттік кепілдік бере алады. Сонымен қатар мемлекеттік қолдау шараларын мониторингтеу қағидалары бекітілді. Енді тексерулердің басым бөлігі мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы автоматты түрде жүргізіледі. Атап айтқанда:

  1. мемлекеттік қолдау шарасының болуы;
  2. жасалған шарттардың болуы;
  3. бюджет қаражатының жеткіліктілігі;
  4. алушының белгіленген талаптарға сәйкестігі тексеріледі.

Бұл мемлекеттік қолдау көрсету рәсімдерін жеделдетуге және бюджет қаражатының ашық әрі тиімді пайдаланылуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

 

Заңды тұлғаларды тіркеуге қатысты жаңа талаптар

«Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» Заңға да өзгерістер енгізілді. Енді белгілі бір берешектер мен құқықтық шектеулер электрондық хабарламаны қараусыз қалдыруға негіз болуы мүмкін. Олардың ішінде:

  1. салық берешегі;
  2. кедендік төлемдер бойынша берешек;
  3. әлеуметтік төлемдер бойынша берешек;
  4. сот салған тыйымдар мен мүлікке қойылған тыйымдар;
  5. заңда көзделген өзге де шектеулер.

Сондықтан жаңа заңды тұлғаны тіркемес бұрын немесе тіркеу деректеріне өзгерістер енгізер алдында құрылтайшылардың, басшылардың және ұйымның құқықтық мәртебесін алдын ала тексеру ұсынылады.

 

Шетел азаматтарын тіркеудің жаңа қағидалары

2026 жылғы шілде айынан бастап Қазақстан Республикасында шетел азаматтарын тіркеудің жаңа тәртібі қолданысқа енгізілді. Жаңартылған қағидаларға сәйкес, шетел азаматтарын тіркеу мемлекеттік ақпараттық жүйе арқылы жүргізіледі және қабылдаушы тараптың міндетті түрде растауын талап етеді. Шетел азаматы қажетті мәліметтерді енгізгеннен кейін, оны уақытша орналастыратын тұлға мобильді қосымша арқылы хабарлама алып, көрсетілген мекенжай бойынша тіркеуді растауы немесе одан бас тартуы тиіс. Тіркеуден бас тартуға негіз болатын жағдайлар:

  1. жалған немесе дұрыс емес мәліметтердің ұсынылуы;
  2. Қазақстан Республикасында болу мерзімінің бұзылуы;
  3. қабылдаушы тараптың тіркеуге келісім бермеуі.

Сонымен қатар шетел азаматы тұрғылықты немесе уақытша болатын мекенжайын өзгерткен жағдайда, заңнамада белгіленген мерзім ішінде жаңа мекенжай бойынша қайта тіркелуге міндетті. Бұл өзгерістер көші-қон рәсімдерін цифрландыруға, шетел азаматтарының есебін жетілдіруге және мемлекеттік бақылаудың тиімділігін арттыруға бағытталған.

 

Атқарушылық іс жүргізудегі өзгерістер

2026 жылғы 6 шілдеден бастап атқарушылық іс жүргізу мәселелері бойынша енгізілген өзгерістер күшіне енді. Негізгі жаңалықтар:

  1. атқару парағы енді сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін бес жұмыс күні ішінде бірінші сатыдағы сотпен беріледі;
  2. атқарушылық құжаттарды мәжбүрлеп орындауға ұсыну тәртібі нақтыланды;
  3. борышкерлерге атқарушылық әрекеттерді орындауға байланысты шығыстарға әкімшілік сотта шағымдану құқығы берілді;
  4. атқарушылық санкцияны кейінге қалдыру, бөліп төлеу, азайту немесе одан босату туралы талаптар азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қаралатын болды.

Бұл өзгерістер атқарушылық іс жүргізудің құқықтық айқындығын арттыруға, рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз етуге және сот орындаушыларының қызметіне сот бақылауын күшейтуге бағытталған.

 

Бұл өзгерістер бизнес үшін нені білдіреді?

2026 жылғы шілде айында күшіне енген өзгерістердің басым бөлігі кәсіпкерлік субъектілерінің қызметіне тікелей әсер етеді.

Осыған байланысты бизнеске келесі мәселелерге ерекше назар аудару ұсынылады:

  1. салық міндеттемелерін уақытылы орындау;
  2. мемлекеттік тіркеу рәсімдерін жүргізер алдында берешектердің жоқтығын тексеру;
  3. жаңа заңнамалық терминологияға сәйкес ішкі корпоративтік құжаттарды жаңарту;
  4. шетелдік мамандарды жұмысқа қабылдау кезінде көші-қон талаптарын сақтау;
  5. мемлекет ұсынатын жаңа қолдау құралдарын тиімді пайдалану;
  6. шарттарды және корпоративтік құжаттарды қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкестендіру.

Заңнамадағы өзгерістерге уақытылы бейімделу құқықтық тәуекелдерді азайтуға, әкімшілік шектеулердің алдын алуға және бизнестің тұрақты қызметін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

 

FChain – бизнесіңізге кешенді құқықтық қолдау

Қазақстан заңнамасы тұрақты түрде жаңарып отырады. Сондықтан заң талаптарын дер кезінде қадағалап қана қоймай, оларды тәжірибеде дұрыс қолдану да аса маңызды. Компанияны тіркеу кезінде, шарттарды рәсімдеуде, мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл барысында немесе салық міндеттемелерін орындау кезінде жіберілген қателіктер қаржылық шығындарға, әкімшілік жауапкершілікке және құқықтық дауларға алып келуі мүмкін. FChain командасы шағын бизнестен бастап халықаралық компанияларға дейін кешенді заңгерлік және корпоративтік қызметтер көрсетеді. Біздің қызметтеріміз:

FChain – бизнесіңіздің құқықтық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, тәуекелдерді азайтып, тұрақты дамуына қолдау көрсететін сенімді серіктес. Біздің мамандармен хабарласыңыз – біз сіздің бизнесіңізге ең тиімді құқықтық шешімді ұсынамыз.

 

 Сәйкессіздіктер туралы хабарлама: мерзімдер, салдарлар және әрекеттер

Дайындаған: Мөлдір Мұхтар

Бизнес дамыту жөніндегі маман

FChain Қазақстан

 📩almaty@f-chain.com
WhatsApp: +7 771 214 1820

 

Назад

Ақыл-кеңес

Бізге жазыңыз немесе жақын орналасқан кеңсені табыңыз