Құқықтық жаңалықтар — қазан 2026 жыл - FCHAIN

Құқықтық жаңалықтар — қазан 2026 жыл

2026 жылғы қазанда Қазақстанда бизнестің әртүрлі салалардағы қызметіне әсер ететін бірқатар өзгерістер күшіне енеді және қолданыла бастайды. Жаңартулар дербес деректерді жинау және өңдеу қағидаларына, қызметкерлерді міндетті медициналық қарап-тексеруге, биологиялық белсенді қоспаларды таңбалауға, маңдайшаларды орналастыруға, құрылысқа және ғимараттардың энергия аудитіне қатысты. Сонымен қатар, сот сараптамасы, цифрлық деректерді басқару және шетел азаматтарына қатысты жекелеген рәсімдер саласында да өзгерістер қарастырылған. Компаниялар үшін жаңа талаптардың практикалық маңызы бар, өйткені олар ішкі үдерістерге, құжаттармен және деректермен жұмыс істеуге, мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылға, ал жекелеген салаларда қызметті жүзеге асырудың арнайы қағидаларына әсер етеді. 2026 жылғы қазандағы негізгі құқықтық өзгерістерді қарастырайық.

 

2 қазаннан бастап дербес деректермен жұмыс істеудің жаңа қағидалары

2026 жылғы 2 қазаннан бастап Дербес деректерді жинау және өңдеу қағидалары өзгерді. Құжаттағы ұғымдар жаңартылып, атап айтқанда, дербес деректерді жою, иесіздендіру және бүркемелеу ұғымдары бекітілді. Маңызды өзгерістердің бірі дербес деректерді трансшекаралық беруге қатысты. Заңнамада көзделген жағдайларды, дербес деректерді жалпыға қолжетімді көздерде таратуды және оларды үшінші тұлғаларға беруді қоспағанда, мұндай өңдеу дербес деректер субъектісінің келісімі болған кезде жүзеге асырылады. Ақпаратты сақтауға да жекелеген талаптар белгіленген. Меншік иесі, оператор және үшінші тұлға дербес деректерді Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан деректер базасында және цифрлық нысанда сақтауға тиіс. Қағидаларда дербес деректерді жинау және өңдеу талаптары бұзылған жағдайда қолданылатын әрекеттер де айқындалған. Тиісті ақпарат болған кезде субъект меншік иесінен, оператордан немесе үшінші тұлғадан өзінің дербес деректерін бұғаттауды және (немесе) иесіздендіруді талап етуге құқылы. Егер дербес деректерді жинау және өңдеу Қазақстан заңнамасын бұза отырып жүзеге асырылса немесе заңнамада көзделген өзге де негіздер туындаса, мұндай деректер субъектінің талабы бойынша жойылуға және (немесе) өшірілуге тиіс. Бұл ретте Цифрлық кодекстің 41-бабының 4-тармағында белгіленген жағдайларда деректерді жою туралы талап орындалмайды. Осылайша, өз қызметі барысында дербес деректерді жинайтын, өңдейтін, сақтайтын немесе беретін ұйымдар ақпаратты сақтауға қойылатын талаптарды және дербес деректер субъектілерінен тиісті талаптар түскен кездегі іс-қимыл тәртібін қоса алғанда, жаңартылған қағидаларды ескеруі қажет.

 

Цифрлық деректерді басқаруға қойылатын талаптар бекітілді

Үкімет цифрлық деректерді басқаруға қойылатын талаптарды бекітті. Олар мемлекеттік органдарға, мемлекеттік заңды тұлғаларға және квазимемлекеттік сектор субъектілеріне қолданылады және цифрлық деректермен жұмыс істеудің бірыңғай қағидаларын белгілейді. Талаптар деректерді бір рет жинап, кейіннен бірнеше рет пайдалануға, олардың сапасын арттыруға, стандарттауға және талдау мақсатында қолдануға бағытталған. Ұйымдар сәулет порталында цифрлық деректер каталогын және деректер паспорттарын қалыптастыруға, деректер жөніндегі менеджерді тағайындауға және ақпараттың белгіленген сапа өлшемдеріне сәйкестігін қамтамасыз етуге тиіс. Мұндай өлшемдерге деректердің дәлдігі, толықтығы, өзектілігі және бірегейлігі жатады. Деректерді Smart Data Ukimet бірыңғай талдау жүйесіне беру көзделген. Сонымен қатар, жүйелерді ықпалдастыруға, ақпаратты қорғауға, резервтік көшірме жасауға және мұрағаттауға қойылатын талаптар белгіленген. Жекелеген бағыт жасанды интеллект үлгілерін оқытуға арналған деректер кітапханаларын қалыптастыруға қатысты.

 

10 қазаннан бастап биологиялық белсенді қоспаларды міндетті таңбалау

2026 жылғы 10 қазаннан бастап Қазақстанда биологиялық белсенді қоспаларды таңбалау енгізіледі. Өзгерістер мұндай өнімдерді өндірушілерге, импорттаушыларға, көтерме жеткізушілерге және бөлшек саудада сатушыларға тікелей қатысты. Өндірушілер мен импорттаушылар тауарларды таңбалау мен қадағалаудың цифрлық жүйесінде тіркелуге, биологиялық белсенді қоспаларды тіркеуге және тұтынушылық қаптамаға бірегей DataMatrix GS1 кодын түсіруге тиіс. Өнім айналымының кейінгі қатысушыларына да міндеттер белгіленген. Көтерме саудада сатушылар жүйеге өнім айналымы туралы мәліметтерді беруге, ал бөлшек саудада сатушылар өнім сатылған кезде кодты сканерлеуге тиіс. Ол үшін деректерді беру мүмкіндігі бар бақылау-касса жабдығы, DataMatrix кодын оқуға арналған сканер және фискалдық деректер операторымен жасалған шарт қажет. Тауарларды таңбалау мен қадағалаудың цифрлық жүйесінде биологиялық белсенді қоспалардың айналымның әртүрлі кезеңдеріндегі қозғалысы тіркеледі: өнімді айналымға енгізу, оны қатысушылар арасында беру, қабылдау, орнын ауыстыру, бөлшек саудада сату, айналымнан шығару және қайтару. Тасымалдау қаптамалары үшін біріктіру қарастырылған. Мұндай тетік қаптаманы ашпай-ақ өнімнің қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді. Міндетті таңбалау енгізілгенге дейін өндірілген өнімге қатысты жеке қағида көзделген: мұндай биологиялық белсенді қоспаларды жарамдылық мерзімі аяқталғанға дейін сатуға рұқсат етіледі. Жаңа талаптар фармацевтикалық компаниялар мен биологиялық белсенді қоспалар нарығының өзге де қатысушылары үшін ерекше маңызға ие. Мұндай өніммен жұмыс істейтін ұйымдар тіркеуге, таңбалауға және оның қозғалысын тиісті цифрлық жүйеде көрсетуге қойылатын талаптарды ескеруі қажет.

 

Міндетті медициналық қарап-тексеру қағидалары өзгерді

Қазанда міндетті және алдын ала медициналық қарап-тексерулерді жүргізу қағидаларына енгізілген өзгерістер де қолданылады. «Алдын ала міндетті медициналық қарап-тексеруден өту» мемлекеттік қызметін көрсету тәртібі жаңартылды. Қызметті медициналық ұйымдар портал арқылы көрсетеді, ал оны көрсету мерзімі құжаттар тапсырылған сәттен бастап 30 минутты құрайды. Қызмет нәтижесінде № 075/у нысанындағы анықтама беріледі. Қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Оқуға түсу және жұмысқа орналасу кезінде тіркелген жері бойынша 18 жасқа дейінгі балалар үшін ерекшелік көзделген. Қызмет тек электрондық түрде көрсетіледі. Ақпарат медициналық цифрлық жүйеге енгізіліп, дәрігердің электрондық цифрлық қолтаңбасымен расталады. Жекелеген өзгеріс жалпы аурулардың айқын нысандары, зиянды өндірістік факторлардың әсер ету белгілері бар, сондай-ақ зиянды және (немесе) қауіпті өндірістік жағдайларда кемінде сегіз жыл үздіксіз еңбек өтілі бар қызметкерлерге қатысты. Олар кәсіптік патология және сараптама саласында мамандандырылған медициналық көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымында бес жылда бір рет мерзімдік медициналық қарап-тексеруден өтуге тиіс. Ауысым алдындағы медициналық куәландырудан өтуге міндетті қызметкерлер үшін келісімде немесе ұжымдық шартта Еңбек кодексінің 125-бабында көзделген кепілдіктер сақталады. Сонымен қатар, міндетті медициналық қарап-тексеруге жататын тұлғалардың нысаналы топтарының тізбесі жаңартылды. Ол тиісті зерттеу түрлері мен оларды өткізу мерзімділігі көрсетілген 19 нысаналы топты қамтиды. Зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың тізбесіне де өзгерістер енгізілді. Қызметкерлерді міндетті медициналық қарап-тексеруден өткізуді талап ететін қызметті жүзеге асыратын жұмыс берушілер тиісті рәсімдерді ұйымдастыру кезінде жаңартылған қағидаларды ескеруі қажет.

 

Еңбекке уақытша жарамсыздық парақтарын ресімдеу қағидалары нақтыланды

Өзгерістер еңбекке уақытша жарамсыздық парақтары мен анықтамаларын беру қағидаларына да қатысты. Құжатты алу үшін медициналық ұйымға жүгініп, жеке басты куәландыратын құжатты немесе цифрлық құжаттар қызметіндегі электрондық құжатты ұсыну қажет. Мемлекеттік қызметті тікелей жүгіну арқылы да, «цифрлық үкімет» веб-порталы арқылы да алуға болады. Жеке басты куәландыратын құжат ұсынылған сәттен бастап қызмет көрсету мерзімі 30 минуттан аспайды. Қызметті электрондық түрде алған кезде өтініш беруші порталда тиісті сұрау салуды қалыптастырып, оған электрондық цифрлық қолтаңбасымен қол қояды. Нәтиже қызмет алушының жеке кабинетіне цифрлық құжат түрінде жіберіледі. Сондай-ақ жекелеген медициналық жағдайларда еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын ресімдеудің кейбір қағидалары нақтыланды. Жұмыс берушілер үшін бұл өзгерістер ең алдымен құжат айналымы тұрғысынан маңызды, өйткені тиісті мемлекеттік қызметтің нәтижесі цифрлық түрде ұсынылуы мүмкін.

 

1 қазаннан бастап маңдайшаларды келісудің жаңа қағидалары

2026 жылғы 1 қазаннан бастап маңдайшаларды орналастыруды келісу жөніндегі мемлекеттік қызметті көрсетудің жаңа қағидалары қолданылады. Қызметті жергілікті атқарушы органдар жеке және заңды тұлғаларға көрсетеді. Құжаттарды тапсыруға және нәтижені алуға қызмет көрсетушінің кеңсесі арқылы немесе «цифрлық үкімет» веб-порталы арқылы болады.

Келісу үшін мыналарды ұсыну қажет:

1. өтініш;
2. маңдайшаның нобайы;
3. жеке басты куәландыратын құжат, оның ішінде цифрлық түрде.

Құжаттардың толық топтамасы алынғаннан кейін олардың дұрыстығы Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңының және тиісті Қағидалардың талаптарын ескере отырып тексеріледі. Тексеруден кейін маңдайшаның нобайы келісіледі. Құжаттарды қарау және нәтижені беру мерзімі олар қабылданған күннен бастап төрт жұмыс күнін құрайды. Маңдайша орналастыруды және тиісті келісу рәсімінен өтуді жоспарлап отырған компаниялар жаңа қағидаларды ескеруі қажет.

 

10 қазаннан бастап құрылыс саласындағы өзгерістер

Қазандағы өзгерістердің жеке бөлігі құрылыс саласына қатысты. 2026 жылғы 10 қазаннан бастап кепілдік беру туралы шартты немесе жаңғырту шеңберіндегі шарттарды жасасу мақсатында көппәтерлі тұрғын үй немесе жеке тұрғын үйлер кешенін салу жобасы бойынша құжаттарды қарау қағидалары өзгереді. Кепілдік жарна мөлшерлемесін қолдану үшін құрылыс салушы тәуекел факторы бойынша кемінде 50 балл жинауы қажет. Сондай-ақ Бірыңғай оператордың жаңғырту шеңберінде кепілдік беру туралы шарт жасасудан бас тартуы үшін қосымша негіздер белгіленді. Осындай негіздердің бірі — құрылыс салушы мен уәкілетті компанияның құрылыс салушы мен Бірыңғай оператор арасында уәкілетті компанияның жарғылық капиталындағы дауыс беретін акцияларды немесе қатысу үлестерін кепілге қою туралы шарттарды, сондай-ақ тиісті акцияларды немесе қатысу үлестерін сенімгерлік басқару туралы шартты уақтылы жасамауы. Егер жаңғырту шеңберінде кепілдік беру туралы шарт жаңғырту туралы шарттың талаптарына сәйкес келмесе, шарт жасасудан бас тартылуы мүмкін. Тағы бір негіз — құрылыс салушы мен уәкілетті компанияның жаңғырту туралы шарт жасалған сәттен бастап үш ай ішінде Бірыңғай оператордың оған қосылуы үшін жаңғырту шеңберінде кепілдік беру туралы шартты ұсынбауы. Сонымен қатар, құрылыс салушының рейтингін айқындау үшін пайдаланылатын көрсеткіштер жаңартылды. Көрсеткіштер мен тәуекел факторларын бағалауға негізделген көпфакторлы үлгі жаңа редакцияда баяндалды. Құрылыс саласындағы компаниялар құжаттарды дайындау және тиісті рәсімдерден өту кезінде жаңартылған талаптарды ескеруі қажет.

 

26 қазаннан бастап ғимараттардың энергия аудитінің жаңа қағидалары

2026 жылғы 26 қазаннан бастап ғимараттардың энергия аудитін жүргізу қағидалары өзгереді. Маңызды өзгерістердің бірі — тексерілетін нысанның маусымдық ерекшеліктерін ескеру. Энергия аудитінің өлшеу немесе сынақ кезеңі қысқы және жазғы кезеңдерде жүргізілуге тиіс. Сондай-ақ энергия аудитінің дайындық кезеңінде жиналатын мәліметтер тізбесі жаңартылады. Міндетті энергия аудитінің нәтижелері бойынша энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру жөніндегі қорытынды ресімделеді. Энергия аудитін жүргізетін ұйым мұндай қорытындыны Бірыңғай ақпараттық жүйеге енгізуге тиіс. Сонымен қатар, өзгерістер жедел энергия аудитін жүргізу тәртібіне де қатысты. Қызметіне тиісті талаптар қолданылатын компаниялар энергия аудитін жүргізудің және оның нәтижелерін ресімдеудің жаңартылған тәртібін ескеруі қажет.

 

Сот сараптамаларын жүргізу қағидалары өзгерді

Әділет министрлігі Сот сараптамалары мен зерттеулерін ұйымдастыру және жүргізу қағидаларына өзгерістер енгізді. Егер сот ісін жүргізу қағаз түрінде жүзеге асырылса немесе цифрлық жүйелерді пайдаланудың техникалық мүмкіндігі болмаса, сараптама тағайындау туралы қаулылар мен ұйғарымдар қағаз жеткізгіште ұсынылады. Құжаттарды сараптаманы тағайындайтын тұлға өзі, сенімхат негізінде уәкілетті өкіл арқылы, пошта немесе арнайы байланыс арқылы бере алады. Адвокаттың сараптама жүргізу туралы сұрау салуы зерттеу нысандарымен бірге жазбаша түрде жіберіледі. Қайталама сараптама жүргізу тәртібі де нақтыланды. Ол алдыңғы қорытынды жеткілікті негізделмеген, оның тұжырымдары күмән тудырған немесе сараптаманы тағайындау не жүргізу кезінде іс жүргізу нормалары елеулі түрде бұзылған жағдайда сол нысандарды зерттеу және сол мәселелерді шешу үшін тағайындалады. Қайталама сараптама сарапшылар комиссиясына тапсырылады. Бұған дейінгі сараптаманы жүргізген сарапшылар қайталама зерттеу кезінде қатысып, комиссияға түсініктеме бере алады. Қайталама сараптама тағайындау туралы қаулыда немесе ұйғарымда алдыңғы сот сараптамасының нәтижелерімен келіспеудің негізделген себептері көрсетілуге тиіс. Өзіне тапсырылған сараптаманы жүргізуге қабылдаған сарапшы ұсынылған материалдар мен зерттеу нысандарын зерделеп, олардың қойылған сұрақтар бойынша қорытынды дайындауға жарамды әрі жеткілікті екеніне көз жеткізуі тиіс. Сараптама жүргізу мерзімі 30 тәуліктен аспауға тиіс.

 

Соттардың халықаралық құқықтық көмек көрсету тәртібіндегі өзгерістер

Сот әкімшілігі Қазақстан Республикасы соттарының құқықтық көмек көрсетуі және шет мемлекеттердің соттарына құқықтық көмек көрсету туралы өтініш жасауы жөніндегі нұсқаулыққа өзгерістер енгізді. Шетелдік соттар мен басқа да мекемелердің тапсырмалары Сот әкімшілігі немесе оның астанадағы, облыстардағы және республикалық маңызы бар қалалардағы аумақтық бөлімшелері арқылы алынған жағдайда Қазақстан соттарымен орындалады. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта өзгеше тәртіп көзделсе, басқа тәртіп қолданылуы мүмкін. Егер шетелдік соттардың немесе мекемелердің тапсырмалары белгіленген байланыс тәртібін бұза отырып келіп түссе, олар орындалмайды және халықаралық шартқа немесе Қазақстан заңнамасына сәйкес мұндай байланысты жүзеге асыруға уәкілетті тиісті орталық немесе аумақтық орган арқылы бастамашыға қайтарылады. Сонымен қатар, судьялардың тағылымдамадан өтуі туралы Үлгілік келісім жаңартылып, сот ғимараттарын терроризмге қарсы қорғауды ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулыққа өзгерістер енгізілді.

 

2026 жылғы қазанда бизнес нені ескеруі қажет

Қазандағы өзгерістер құқықтық реттеудің бірнеше бағытын бірден қамтиды және ұйымдар қызметінің жалпы мәселелеріне де, жекелеген салаларға да әсер етеді. Көптеген компаниялар үшін дербес деректерге қатысты жаңартылған талаптар ерекше маңызға ие, өйткені олар деректерді сақтауды, трансшекаралық беруді, бұғаттауды, иесіздендіруді және жоюды реттейді. Жұмыс берушілер үшін қызметкерлерді міндетті медициналық қарап-тексеруге және жекелеген медициналық құжаттарды цифрлық түрде ресімдеуге қатысты өзгерістер өзекті. Маңдайша орналастыратын компаниялар оларды келісудің жаңа тәртібін және құжаттарды қараудың белгіленген төрт жұмыс күндік мерзімін ескеруі қажет. Фармацевтика және құрылыс салалары үшін жекелеген талаптар көзделген. Биологиялық белсенді қоспалар айналымының қатысушылары өнімді міндетті таңбалау және қадағалау талаптарын, ал құрылыс компаниялары кепілдік беру, тәуекел факторларын бағалау және ғимараттардың энергия аудитін жүргізудің жаңартылған қағидаларын ескеруі тиіс. Өзгерістердің әртүрлі бағыттарды қамтуы нақты ұйымның қызметіне тікелей қолданылатын талаптарды уақтылы қадағалаудың, сондай-ақ ішкі құжаттар мен рәсімдердің жаңартылған құқықтық талаптарға сәйкестігін тексерудің маңызын арттырады.

 

FChain кәсіби заңгерлік қызметтері

Заңнамадағы өзгерістер компания қызметінің әртүрлі қырларына — дербес деректерді өңдеу мен ішкі корпоративтік рәсімдерден бастап фармацевтика және құрылыс бизнесіне белгіленген арнайы талаптарға дейін әсер етуі мүмкін. FChain компаниясы Қазақстандағы бизнеске заңгерлік қызметтер көрсетеді және қолданыстағы заңнама талаптарын қолдануға байланысты мәселелер бойынша компанияларды сүйемелдейді.

Осы шолуда қарастырылған тақырыптар аясында FChain компаниясының мына қызметтері өзекті:

• Заңгерлік қызметтер — Қазақстан Республикасының заңнамасы және оны бизнес қызметінде қолдану мәселелері бойынша компанияларға кеңес беру және құқықтық қолдау.
• Компанияларды тіркеу — Қазақстанда бизнесті тіркеу рәсімін сүйемелдеу және белгіленген талаптарға сәйкес қажетті құжаттарды ресімдеу.
• Құқықтық аудит — құқықтық тәуекелдерді және түзетуді қажет ететін мәселелерді анықтау мақсатында компанияның құжаттары мен қызметін тексеру.
• Қазақстандағы фармацевтикалық компанияларды заңгерлік сүйемелдеу — салаға қолданылатын арнайы талаптарды ескере отырып, фармацевтикалық бизнесті құқықтық сүйемелдеу.
• Қазақстандағы құрылыс компанияларын заңгерлік сүйемелдеу — салалық реттеу талаптарын ескере отырып, құрылыс компанияларын құқықтық мәселелер бойынша сүйемелдеу.
• Шарттар жасау — компания қызметінің ерекшеліктері мен заңнама талаптарын ескере отырып, шарттарды дайындау және құқықтық тұрғыдан пысықтау.
• Қазақстан нарығына шығу — бизнесті кешенді сүйемелдеу — компанияларды Қазақстан нарығында қызметін ұйымдастыру және жүргізу барысында кешенді сүйемелдеу.
• Көші-қон қызметтері — компаниялар мен шетел азаматтарын Қазақстандағы көші-қон рәсімдері және қажетті құжаттарды ресімдеу мәселелері бойынша сүйемелдеу.

2026 жылғы қазандағы өзгерістер бизнеске қойылатын талаптардың операциялық үдерістердің кең ауқымын қамтып отырғанын көрсетеді: дербес және цифрлық деректермен жұмыс істеу, мемлекеттік жүйелермен өзара іс-қимыл, еңбек рәсімдері және салалық талаптар. Қолданылатын өзгерістерді уақтылы бағалау компанияға қандай ішкі құжаттар мен үдерістерді қайта қарау қажеттігін анықтауға және жаңа қағидаларды одан әрі қызметінде ескеруге мүмкіндік береді. FChain компаниясының заңгерлік сүйемелдеуі жекелеген құқықтық мәселелерді шешу үшін де, бизнес қызметінің Қазақстанның қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкестігін кешенді тексеру үшін де қолданылуы мүмкін.

 

2026 жылғы қазаннан бастап Қазақстанда маңдайшаларды келісу тәртібінің өзгеруі

Дайындаған: Анель Космаганбетова

Директордың ассистенті

FChain Қазақстан

 📩almaty@f-chain.com
WhatsApp: +7 771 214 1820