ЕАЭО: 2026 жылғы 15 қарашадан бастап тауарлардың шығу тегін растаудың жаңа қағидалары - FCHAIN

ЕАЭО: 2026 жылғы 15 қарашадан бастап тауарлардың шығу тегін растаудың жаңа қағидалары

2026 жылғы 15 қарашадан бастап Қазақстанда Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) шеңберіндегі мемлекеттік сатып алуға арналған тауарлардың шығарылған елін анықтау жөніндегі сараптаманы жүргізудің жаңа қағидалары күшіне енеді. Өзгерістер Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 30 қазандағы № 545 бұйрығымен бекітілді. Жаңа талаптарға сәйкес, Ұлттық кәсіпкерлер палатасы (ҰКП) сараптама жүргізіп, өнеркәсіп өнімдерінің шығу тегін растайтын сараптама актілерін береді. Бұл рәсім өндірістік қуаттарды, технологиялық үдерістерді, бухгалтерлік және салықтық құжаттарды тексеруді, сондай-ақ өндіріс орнына міндетті түрде барып тексеру жүргізуді қамтиды. Жаңа қағидалар Қазақстан аумағында тауарлар, материалдар немесе құрамдас бөлшектер өндіретін жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларға қолданылады.

 

Тауардың шығу тегі туралы сараптама актісі не үшін қажет?

Сараптама актісі өндірістік үдерістің ЕАЭО талаптарына сәйкестігін растайды. Осы талаптар негізінде өнеркәсіп өнімі одаққа мүше мемлекеттердің бірінде шығарылған тауар ретінде танылады. Тауарлардың жекелеген түрлерінің шығу тегін анықтау шарттары Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2020 жылғы 23 қарашадағы № 105 шешімімен белгіленген. Бұл құжат өнімді Еуразиялық өнеркәсіп тауарларының тізіліміне енгізу кезінде белгіленген өндірістік және технологиялық операциялардың орындалғанын растау үшін қажет. Сараптама актісінің негізгі ерекшеліктері:

1. Өндірілген өнімнің шектелмеген көлеміне беріледі.
2. Белгіленген талаптар сақталған жағдайда берілген күннен бастап екі жыл бойы жарамды болады.
3. Өндірістік үдеріс ЕАЭО талаптарына сәйкес келмеген жағдайда қолданылу мерзімі аяқталмай тұрып күшін жоюы мүмкін.
4. Электрондық түрде рәсімделеді, ал өтініш берушінің сұрауы бойынша қағаз түрінде де ұсынылуы мүмкін.

 

Сараптама жүргізуге өтініш беру тәртібі

Сараптама актісін алу үшін өндіруші электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) пайдаланып, ҰКП-ның цифрлық жүйесі арқылы өтініш беруі қажет. Өтініш өндіріс орналасқан жердегі палатаның аумақтық бөлімшесіне жолданады. Қағидаларда көзделген жағдайларда ең жақын орналасқан аумақтық бөлімшеге жүгінуге рұқсат етіледі. Сараптама өтініш беруші мен ҰКП арасында жасалған шарт негізінде жүргізіледі. Өтініш тіркелгеннен кейін уәкілетті мамандар ұсынылған құжаттарды зерделейді, өндірістік үй-жайларды тексереді және өнімнің белгіленген талаптарға сәйкестігін бағалайды. Рәсім аяқталған соң электрондық сараптама актісі немесе бас тарту себептері көрсетілген қорытынды рәсімделеді.

 

Өндірушілер қандай құжаттарды ұсынуы керек?

Сараптамадан өту үшін кәсіпорындар өздерінің тіркелгенін, өндірістік ресурстарының бар екенін және технологиялық үдерістерінің белгіленген талаптарға сәйкестігін растайтын құжаттарды дайындауы қажет. Негізгі құжаттар тізбесіне мыналар кіреді:

1. Тіркеу құжаттары: заңды тұлғаның немесе жеке кәсіпкердің тіркелгені туралы мәліметтер, жарғы, басшыны тағайындау туралы құжаттар және оның жеке басын куәландыратын құжат.
2. Салықтық құжаттар: егер өтініш беруші қосылған құн салығын (ҚҚС) төлеуші ретінде тіркелген болса, тиісті тіркеу куәлігі.
3. Өндірістік үй-жайларға қатысты құжаттар: меншік құқығын растайтын құжат немесе ауыртпалықтың тіркелгенін растайтын құжатпен бірге кемінде екі жыл мерзімге жасалған жалдау шарты.
4. Қызметкерлер туралы мәліметтер: жұмыскерлер саны туралы анықтама және өндірістік, қосалқы, инженерлік-техникалық қызметкерлердің тізімі.
5. Жабдықтар туралы ақпарат: өндірістік жабдықтардың, қажет болған жағдайда бақылау-өлшеу құралдары мен керек-жарақтардың тізбесі.
6. Техникалық құжаттама: өндірістік үдерістің сипаттамасы, жобалау және технологиялық құжаттар, қолданылатын стандарттар мен техникалық регламенттердің тізімі.
7. Өнімге қатысты құжаттар: сәйкестікті бағалау құжаттары немесе міндетті сәйкестікті бағалау көзделмеген жағдайда өнімді сәйкестендіру актісі.
8. Шикізат пен материалдар туралы мәліметтер: пайдаланылатын құрамдас бөлшектердің шығарылған елі және оны растайтын құжаттар көрсетілген тізім.

Өнімнің санатына байланысты техникалық құжаттама мен бағдарламалық жасақтамаға құқықтарды, қызмет көрсету орталығының, зертхананың немесе жобалау-технологиялық бөлімшенің бар екенін растайтын қосымша құжаттар талап етілуі мүмкін.

 

Бухгалтерлік және салықтық құжаттарды тексеру

Сараптама барысында бухгалтерлік есеп деректерінің, салықтық есептіліктің және кәсіпорын қызметкерлері туралы ақпараттың дұрыстығына ерекше назар аударылады.

 

Салықтық есептілік және қызметкерлер туралы мәліметтер

Қызметкерлер санын растау үшін өндірушілер мынадай салықтық есептілікті ұсынуы тиіс:

1. Өткен тоқсан үшін 200.01–200.04 қосымшаларымен бірге 200.00 нысанын.
2. Өткен күнтізбелік жыл үшін 200.05 қосымшасын.
3. Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын өтініш берушілер үшін өткен жартыжылдыққа арналған 910.00 нысанын.

Егер қызметкерлер туралы мәліметтер салықтық есептілік деректерімен сәйкес келмесе, еңбек шарттарын ұсыну қажет. Жекелеген жағдайларда соңғы үш айда жеке тұлғалардың табыстарынан міндетті төлемдердің төленгенін растайтын құжаттар дәлел ретінде қабылдануы мүмкін.

 

Жабдықтардың бар екенін растау

Егер өндірістік жабдықтар кәсіпорынның меншігінде болса, өткен қаржы жылының соңғы есепті күніне жасалған бухгалтерлік теңгерімдегі «Негізгі құралдар» бабының толық тарқатылған мәліметтерін ұсыну қажет. Құжатқа кәсіпорынның бірінші басшысы қол қоюы тиіс. Жалға алынған жабдықтар үшін жалдау немесе пайдалану шарты және қабылдау-тапсыру актісі талап етіледі.

 

Шикізаттың құны мен шығу тегін растау

Өндіруші дайын өнімнің құнын «зауыттан босату» (EXW) шарттары бойынша есептеп, шетелдік шикізат пен құрамдас бөлшектердің құнын бөлек көрсетуі тиіс. Қазақстан аумағында сатып алынған материалдар бойынша тиісті электрондық шот-фактуралардың (ЭШФ) нөмірлері көрсетіледі. Импортталған шикізат үшін меншік құқығының ауысуын растайтын құжаттар және Keden ақпараттық жүйесіндегі кедендік декларация қажет. ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерден шикізат әкелінген жағдайда кедендік декларация ұсынылмайды. Осылайша, бухгалтерлік және салықтық құжаттардың толық әрі дұрыс рәсімделуі сараптамадан сәтті өтудің маңызды шарттарының бірі болып саналады.

 

Өндірістік қуаттар қалай тексеріледі?

Өтініш пен оған қоса берілген құжаттар алдын ала қаралғаннан кейін ҰКП өкілдері кәсіпорынға барып тексеру жүргізеді. Өндірушіге тексеру күні туралы цифрлық жүйе арқылы кемінде екі жұмыс күні бұрын хабарлануы тиіс. Тексеру барысында мамандар:

1. Өндірістік жабдықтар туралы мәліметтерді, оның ішінде зауыттық, сериялық және түгендеу нөмірлерін салыстырады.
2. Жабдықтардың түрін, маркасын және үлгісін таңбалануы немесе техникалық құжаттамасы бойынша тексереді.
3. Технологиялық операцияларды көрсету кезінде жабдықтардың жұмысқа жарамдылығын бағалайды.
4. Өндірістік ресурстардың нақты бар екенін тексереді.
5. Өнім үлгілері мен өндірістік үй-жайларды суретке түсіреді.

Егер өндіріс бірнеше жерде орналасса, әрбір өндірістік алаң тексеріледі. Тексеру нәтижесінде қарап-тексеру актісі жасалады. Қажет болған жағдайда ҰКП тәуелсіз техникалық маманды тарта алады.

 

Сараптама жүргізу мерзімдері

Жаңа қағидалар өтініштерді қарау және сараптама нәтижелерін рәсімдеу үшін нақты мерзімдерді белгілейді.

• ~ 15 жұмыс күніне дейін — өтініш тіркелгеннен кейін сараптама жүргізу.
• ~ 5 жұмыс күніне дейін — өтінішті толықтыру қажет болған жағдайда сараптама мерзімін ұзарту.
• ~ 3 жұмыс күні — өтініш берушінің жетіспейтін құжаттарды ұсынуы.
• ~ Кемінде 2 жұмыс күні бұрын — өндірушіге алдағы көшпелі тексеру туралы хабарлау.
• ~ 2 жұмыс күні — сараптама аяқталғаннан кейін сараптама актісін немесе бас тарту туралы қорытындыны рәсімдеу.
• ~ 5 жұмыс күні — өндіріс технологиясының немесе шикізат жеткізушісі елінің өзгергені туралы хабарлау.
• ~ 1 жұмыс күні — жоғалған актінің орнына оның көшірмесін беру.
• ~ 5 жұмыс күні — актінің күшін жою туралы шешім қабылдау.

ҰКП берілген актінің көшірмесін және оны рәсімдеуге негіз болған құжаттарды үш жыл бойы сақтайды.

 

Сараптама актісін беруден бас тарту және оның күшін жою негіздері

Егер өндіруші ЕАЭО талаптарын орындамаса, дұрыс емес мәліметтер қамтылған құжаттарды ұсынса немесе көшпелі тексеру барысында мәлімделген өндірістік қуаттар, жабдықтар, қызметкерлер мен технологиялық операциялар расталмаса, сараптама актісін беруден бас тартылуы мүмкін. Бас тартылған жағдайда өтініш берушіге орындалмаған нақты талаптар көрсетілген қорытынды жолданады.

 

Бұрын берілген актінің күші мынадай жағдайларда жойылуы мүмкін:

1. Кәсіпорын қызметінің немесе тиісті тауар өндірісінің тоқтатылуы.
2. Өнімнің шығу тегіне әсер ететін өндіріс технологиясының немесе шикізат жеткізушісі елінің өзгеруі.
3. ЕАЭО-ның өндіріс шарттарына қатысты талаптарының өзгеруі.
4. Тиісті сот шешімінің заңды күшіне енуі.
5. Өтініш берушінің актінің күшін жою туралы өтініш жасауы.

Актінің қолданылуы оның күшін жою туралы шешім қабылданған күннен бастап тоқтатылады. Бұл туралы өндірушіге тиісті хабарлама жіберіледі.

 

FChain Kazakhstan компаниясының өндірушілерге арналған кәсіби қызметтері

FChain Kazakhstan компаниясы Қазақстанда өндірістік және коммерциялық қызметпен айналысатын кәсіпорындарға бухгалтерлік, салықтық және құқықтық қызметтер ұсынады. Кешенді сүйемелдеу бухгалтерлік есепті дұрыс жүргізуге, қажетті құжаттарды дайындауға және өнімнің шығу тегін растау кезінде маңызды болатын заңнамалық талаптарды сақтауға мүмкіндік береді.

Бухгалтерлік және салықтық есеп — бухгалтерлік және салықтық есепті жүргізу, есептілікті дайындау, сондай-ақ өндірістік жабдықтармен, шикізатпен және материалдармен байланысты операцияларды дұрыс көрсету.

Бухгалтерлік есепті қалпына келтіру — кәсіпорынның қаржылық ақпаратының дұрыстығы мен сенімділігін қамтамасыз ету үшін есеп деректері мен бастапқы құжаттаманы қалпына келтіру.

Еңбекақыны есептеу — Қазақстан заңнамасының талаптарына сәйкес жалақыны, салықтарды және міндетті әлеуметтік төлемдерді кәсіби түрде есептеу.

Кәсіпкерлерге құқықтық қолдау — өндірушілерге заңнамалық талаптарды сақтау және қажетті кәсіпкерлік құжаттарды рәсімдеу мәселелері бойынша құқықтық қолдау көрсету.

Құқықтық аудит — кәсіпорынның құқықтық құжаттары мен ішкі рәсімдерінің қолданыстағы нормативтік талаптарға сәйкестігін тексеру.

Шарттарды жасау — өндірістік үй-жайлар мен жабдықтарды жалдау, шикізат жеткізу және басқа да шаруашылық келісімдерге қатысты шарттарды дайындау және тексеру.

2026 жылғы 15 қарашадан бастап тауарлардың шығу тегін сараптаудың жаңа қағидаларының енгізілуі бухгалтерлік есептіліктің дұрыстығына, өндірістік құжаттардың тиісті түрде рәсімделуіне және нақты технологиялық үдерістердің расталуына қойылатын талаптардың маңызын арттырады. Құжаттарды алдын ала тексеру және белгіленген талаптарды сақтау өндірушілерге сараптама актісін беруден бас тарту қаупін азайтуға және сараптамадан уақтылы өтуге мүмкіндік береді.

 

2027 жылдан бастап еңбекақы мен жарналарға қойылатын жаңа талаптар

Дайындаған: Анель Космаганбетова

Директордың ассистенті

FChain Қазақстан

 📩almaty@f-chain.com
WhatsApp: +7 771 214 1820