Қазақстандағы валюталық операциялар: 2026 жылғы қыркүйектегі өзгерістер - FCHAIN

Қазақстандағы валюталық операциялар: 2026 жылғы қыркүйектегі өзгерістер

ҚР Ұлттық Банкінің 2026 жылғы 27 тамыздағы № 105 қаулысы Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асыру қағидаларына өзгерістер мен толықтыру енгізеді. 2026 жылғы 15 қыркүйектен бастап күшіне енген түзетулер резидент-заңды тұлғалардың қолма-қол ақшасыз шетел валютасын сатып алу тәртібін нақтылап, валюталық шарттар бойынша валюта сатып алудың жиынтық көлемін бақылауды күшейтеді және цифрлық қаржы активтерімен байланысты жекелеген операцияларға арнайы тәртіп белгілейді. Сыртқы экономикалық қызметті (СЭҚ) жүзеге асыратын компаниялар үшін сатып алынған шетел валютасын мақсатты пайдалану жөніндегі қолданыстағы талапты, сондай-ақ валюталық шарт бойынша сатып алулардың жалпы сомасын бақылаудың жаңа тетігін ескеру маңызды. Бұл талаптарды сақтамау пайдаланылмаған валютаны кері сатуға және банктің жаңа сатып алу операциясын жүргізуден бас тартуына әкелуі мүмкін.

Қысқаша айтқанда, бизнес мыналарды ескеруі қажет:

1. белгіленген шекті мәннен асатын сомаға сатып алынған шетел валютасын мақсатты пайдалану талабы сақталады: егер валюта 10 жұмыс күні ішінде пайдаланылмаса, ол келесі 3 жұмыс күні ішінде кері сатылуға тиіс;
2. әрбір валюталық шарт бойынша шетел валютасын сатып алудың жиынтық сомасына бақылау күшейтілді: уәкілетті банк сатып алу мақсаты мен сомасын валюталық шарт талаптарымен салыстырады және бұрын жүзеге асырылған сатып алулар туралы мәліметтерді ескереді;
3. Ұлттық Банктің ерекше реттеу режимі шеңберінде ақшамен қамтамасыз етілген цифрлық қаржы активтерімен (стейблкоин) жұмыс істейтін жекелеген резидент-заңды тұлғалар үшін арнайы тәртіп көзделген.

Төменде тиісті талаптарды және олардың бизнес үшін практикалық маңызын толығырақ қарастырамыз.

 

10 күндік ереже: мақсатты пайдалану мерзімдерін қатаң сақтау

Қаржы директорлары мен бухгалтерлер үшін сатып алынған қолма-қол ақшасыз шетел валютасын мақсатты пайдалану мерзімін қатаң сақтау бұрынғыдай маңызды. Жаңартылған Қағидаларға сәйкес, резидент-заңды тұлға бір уәкілетті банкте бір жұмыс күні ішінде міндеттемелерді орындауға байланысты мақсаттарға ұлттық валютаға қолма-қол ақшасыз шетел валютасын 50 000 АҚШ доллары баламасынан асатын сомаға сатып алған кезде өтінімге тиісті валюталық шарттың көшірмесін қоса береді және банкке тиісті нұсқау ұсынады:

1. Егер сатып алынған валюта сатып алынған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде көрсетілген мақсатта пайдаланбаса, бизнес банкке оны ұлттық валютаға (теңгеге) қайта сатуды тапсыруы тиіс.
2. Қайта сату процедурасы үшін келесі үш жұмыс күні бөлінеді.

Осылайша, төлемдерді жоспарлау кезінде қолданыстағы 10 жұмыс күні қағидасын ескеру қажет: егер сатып алынған валюта белгіленген мерзімде мәлімделген мақсатқа пайдаланбаса, ол Қағидаларға сәйкес кері сатылуға жатады. Бұл бағамдық айырма мен банктік спрэд салдарынан қосымша шығындарға әкелуі мүмкін.

 

Көлем шегі: келісімшарт сомасынан асатын шетел валютасын сатып алуға тыйым салу

Негізгі өзгерістердің бірі – әрбір валюталық шарт бойынша шетел валютасын сатып алудың жиынтық көлемін бақылауды күшейту. Енді уәкілетті банк өтінім деректерін валюталық шарттың талаптарымен және бұрын жүзеге асырылған сатып алулар туралы мәліметтермен салыстырады:

1. Шартпен салыстыру: өтінімді орындау кезінде уәкілетті банк шетел валютасын сатып алу мақсаты мен сомасын валюталық шартпен салыстырады, сондай-ақ осы шарт бойынша бұрын жүзеге асырылған сатып алулар туралы мәліметтерді ескереді.
2. Лимитке сәйкестік: валюталық сатып алудың жалпы сомасы келісімшарт сомасынан аспауы тиіс.
3. Лимиттен асқан кезде бас тарту: бір валюталық шарт бойынша сатып алу сомасы бұрын жүзеге асырылған сатып алуларды ескере отырып, осындай валюталық шарттың сомасынан асатын болса, банк шетел валютасын сатып алудан бас тартады.

Осылайша, әрбір жаңа сатып алу кезінде тиісті валюталық шарт бойынша бұрын сатып алынған шетел валютасының жалпы көлемін, оның ішінде басқа уәкілетті банктер арқылы жүзеге асырылған сатып алуларды да ескеру қажет.

 

Ақшамен қамтамасыз етілген цифрлық қаржы активтерімен (стейблкоин) операциялар

Ұлттық Банктің ерекше реттеу режимінің қатысушылары болып табылатын және ақшамен қамтамасыз етілген цифрлық қаржы активтерін (стейблкоин) шығару және олардың айналымы жөніндегі қызметті жүзеге асыратын резидент-заңды тұлғалар үшін жеке тәртіп көзделген. Мұндай тұлғалардың экспорт немесе импорт бойынша валюталық шартты орындау үшін пайдаланылатын осындай цифрлық қаржы активтерін өтеу жөніндегі міндеттемелерді орындау мақсатында қолма-қол ақшасыз шетел валютасын шетелдік банктегі немесе шетелдік қаржы ұйымындағы шоттарға аударуы шетел валютасындағы міндеттемелерді орындауға байланысты мақсаттарға жатады. Белгіленген шекті мәннен асатын сомаға шетел валютасын сатып алған кезде ерекше реттеу режимінің қатысушысы банкке тиісті экспорт немесе импорт бойынша валюталық шарттарға берілген есептік нөмірлер туралы ақпаратты ұсынады, ал банк бұл ақпаратты Ұлттық Банктің цифрлық жүйесіндегі ақпаратпен және бұрын жүзеге асырылған шетел валютасын сатып алу туралы мәліметтермен салыстырады.

 

Тәуекелдерді қалай азайтуға және жаңа талаптарға қалай бейімделуге болады?

Банктің шетел валютасын сатып алу операциясын жүргізуден бас тарту тәуекелін және пайдаланылмаған валютаны кері сатуға байланысты шығындарды азайту үшін компанияларға мыналар ұсынылады: Шетел валютасын сатып алуды валюталық шарт бойынша міндеттемелерді орындау мерзімдерін және оны мақсатты пайдаланудың белгіленген мерзімін ескере отырып жоспарлау. Әрбір валюталық шарт бойынша шетел валютасын сатып алудың жиынтық көлемін, оның ішінде басқа уәкілетті банктер арқылы жүзеге асырылған сатып алуларды бақылау. Валюталық шарттар мен ілеспе құжаттардың өзектілігін қамтамасыз ету, ал міндеттемелерді орындау талаптары немесе мерзімдері өзгерген кезде тиісті өзгерістерді уақтылы ресімдеп, банкке қажетті құжаттарды ұсыну. Валюталық заңнаманың қолданылатын талаптарын сақтамау банктің операцияны жүргізуден бас тартуына, пайдаланылмаған шетел валютасын кері сатуға және соған байланысты шығындарға әкелуі мүмкін.

 

FChain заңгерлік қызметтері

FChain валюталық заңнама және сыртқы экономикалық қызметті сүйемелдеу мәселелері бойынша кешенді заңгерлік қолдау көрсетеді. Осы жұмыс шеңберінде біз валюталық шарттар мен ілеспе құжаттарды талдаймыз, шетел валютасын сатып алуға және мақсатты пайдалануға қойылатын қолданылатын талаптарды бағалаймыз, сондай-ақ валюталық бақылауға және уәкілетті банктердің талаптарына байланысты құқықтық тәуекелдерді анықтаймыз.

Қолдау мыналарды қамтуы мүмкін:

• Бизнесті заңгерлік сүйемелдеу — сыртқы экономикалық қызмет және валюталық заңнама мәселелері бойынша кешенді құқықтық қолдау, оның ішінде қолданылатын талаптарды талдау және контрагенттермен және уәкілетті банктермен өзара іс-қимылды заңгерлік сүйемелдеу.
• Құқықтық аудит — валюталық шарттарды, ілеспе құжаттарды және компанияның ішкі рәсімдерін валюталық заңнама талаптарына сәйкестігі тұрғысынан тексеру, сондай-ақ құқықтық тәуекелдерді анықтау және бағалау.
• Шарттарды әзірлеу — сыртқы экономикалық және өзге де шарттарды әзірлеу және талдау, оның ішінде төлем валютасы, есеп айырысу тәртібі, міндеттемелерді орындау мерзімдері және валюталық бақылау талаптарын сақтау үшін қажетті құжаттар туралы ережелерді әзірлеу.

Валюталық операцияларға бақылаудың күшеюін ескере отырып, компаниялар валюталық шарттардың, ілеспе құжаттардың және ішкі рәсімдердің қолданылатын заңнама талаптарына сәйкестігін және әрбір шетел валютасын сатып алудың мақсаты мен сомасын растауға мүмкіндік беруін қамтамасыз етуі қажет. Бұл операцияларды жүргізуден бас тарту және пайдаланылмаған валютаны кері сату тәуекелін төмендетуге көмектеседі.

 

Салық кодексі: 2027 жылдан бастап негізгі өзгерістер

Дайындаған: Гайдаров Сергей

Аға заңгер

FChain Қазақстан

📩almaty@f-chain.com
WhatsApp: +7 771 214 1820